Servische man niet zachtzinnig

Eind juli werd Servië opgeschrikt door een afschuwelijke slachtpartij. Een man vermoordde zeven mensen, onder wie zijn ex-vrouw en haar twee zusters. De zaak is zelfs voor Servische begrippen uitzonderlijk, maar geweld tussen (ex)-echtgenoten is dat niet.

BELGRADO - ,,Met zwaar werk, baren of beide moet de duivel worden gedood die in elke vrouw huist. Weigert de vrouw, dan moet haar het leven worden ontnomen.'' De beroemde Joegoslavische romancier Ivo Andric wond er in zijn 'De dagen van Anika' geen doekjes om. Vrouwen moeten eronder worden gehouden. Goedschiks, dan wel kwaadschiks.

Eind juli werd Servië opgeschrikt door een afschuwelijke slachtpartij. In Leskovac (Zuid-Servië) vermoordde Dragan Cedic binnen 25 minuten zeven mensen, onder wie zijn ex-vrouw en haar twee zusters. De voortvluchtige dader bedreigde zijn ex al tijden.

De zaak-Leskovac mag dan zelfs voor Servische begrippen uitzonderlijk zijn, geweld tussen (ex)-echtgenoten is dat niet.,,Het geweld zit diep in onze samenleving,'' verzucht Marija Lukic van de vrouwenorganisatie Glas Razlike (Stem van verschil). ,,Maar de kwestie van huiselijk geweld is uitzonderlijk ingewikkeld. We moeten er ontzettend voorzichtig mee zijn om onze mannen af te schilderen als extreem gewelddadig.''

Er is een heel palet aan mogelijke oorzaken aan te wijzen voor de weinig zachtzinnige wijze waarop mannen hun echtgenotes behandelen. De beroerde economische situatie frustreert hen omdat zij hun gezin nauwelijks kunnen onderhouden. De orthodoxe kerk -na de val van het communisme weer een factor van belang- onderstreept de almacht van de heer des huizes en de oorlogen van het afgelopen decennium hebben de toch al bestaande machocultuur nog eens versterkt. Maar uiteindelijk draait het volgens Lukic om de principiële, diep gewortelde ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in Servië, waarin de afgelopen eeuwen nauwelijks iets is veranderd.

De schaarse betrouwbare gegevens over geweld tussen man en vrouw schetsen een weinig opwekkend beeld. In een uitgebreid onderzoek van Vesna Nikolic-Ristanovic, een autoriteit op dit gebied in Servië, zegt bijna de helft van de ondervraagde vrouwen wel eens met geweld in het gezin te maken hebben gehad, bijna een derde is zelf geconfronteerd met fysiek geweld en een ruim kwart van de ondervraagden antwoordde herhaaldelijk te zijn gemolesteerd.

In een ander onderzoek bestudeerden Marija Lukic en Sladana Jovanovic ruim twaalfhonderd geweldszaken die door een rechtbank waren behandeld. Het viel hen op dat rechters in Servië in zaken van huiselijk geweld meer dan normaal geneigd zijn verzachtende omstandigheden mee te wegen in hun vonnissen, die over het algemeen dan ook lager uitvallen dan in vergelijkbare geweldszaken buiten de echtelijke woning. Dat ergert Lukic mateloos. ,,Er moet altijd iets achter zitten, er moet altijd een reden zijn'', zegt zij. ,,Maar ik vind dat er nooit een reden is voor geweld tegen je vrouw en je kinderen.''

Nadica (27) en haar dochters Jelena en Sara wonen al twee maanden in het door Nederland gefinancierde opvanghuis van de Raad voor slachtoffers van huiselijk geweld in Belgrado. Vijf jaar lang kreeg Nadica klappen, werd ze vernederd en bedreigd. Vijf jaar onderging ze dat, hoewel ze het geweld af en toe ontvluchtte. Dat kwam haar bij thuiskomst steevast op nieuwe aframmelingen te staan.

Pas nadat dochtertje Jelena haar had gesmeekt definitief de benen te nemen, vertrok ze voorgoed. ,,Ik zou nooit zijn vertrokken als er geen kinderen waren geweest. Ik ben gewend aan slaag'', vertelt Nadica in het gloednieuwe huis: het enige in zijn soort in Servië. Met achttien officiële plaatsen is het geregeld overbevolkt.

Het meisje was er bij aankomst in het opvanghuis slechter aan toe dan haar moeder die dacht dat het kind achterlijk was. De oorzaak van Jelena's apathie lag echter in de mishandelingen die zij had ondergaan, ontdekte de psycholoog van het opvanghuis dei haar onderzocht.

Gelukkig is Nadica uit de handen gebleven van het traditionele sociaal werk, zegt Olga Ilic, de 'gastvrouw' van het opvanghuis, waarvan het adres strikt geheim moet blijven. ,,Daar is alles erop gericht het slachtoffer terug te praten naar haar man'', aldus Ilic. ,,Maar het is niet logisch, want wij krijgen ze bont en blauw weer terug.''

Toch keren vrouwen met de regelmaat van de klok terug naar de mannen die zij zijn ontvlucht. Deels is dat een culturele kwestie. Als een Servische vrouw een relatie definitief verbreekt, heet het niet dat zij scheidt, maar dat zij 'het gezin vernietigt'. Gescheiden vrouwen zijn, vooral op het platteland, vaak de schandvlek van een familie. Maar ook de economische omstandigheden werken niet erg mee. Bij gebrek aan werk hebben alleenstaande moeders de grootste moeite de eindjes aan elkaar te knopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden