Servische leider morrelt aan status van Bosnië

verdeling | De spanningen lopen op in de Servische deelrepubliek van Bosnië. President Dodik wil een referendum houden over de onafhankelijkheid van Republika Srpska.

Milorad Dodik ligt op ramkoers. De president van de Servische deelrepubliek in Bosnië lijkt zijn referendum morgen door te zetten, ook al heeft de rechter het verboden. Daarmee brengt hij de sluimerende spanningen in de regio naar de oppervlakte.

De vraag die Dodik voorlegt aan de inwoners lijkt onbeduidend. 'Bent u het ermee eens dat 9 januari een nationale feestdag blijft?' Maar die datum ligt gevoelig. Het is de dag waarop in 1992 de Bosnische Serviërs een eigen staat uitriepen. Daarmee was het een van de katalysatoren van de oorlog die aan minstens 100.000 mensen het leven kostte. Die eindigde in 1995 met het vredesakkoord van Dayton, waarbij Bosnië werd verdeeld in een moslim-Kroatisch en een Servisch deel (Republika Srpska).

Eerder schrapte het Bosnische Hooggerechtshof de feestdag - omdat die discriminerend zou zijn voor moslims en Kroaten - en oordeelde bovendien dat een referendum onconstitutioneel is. Dodik lapt deze dubbele uitspraak nu aan zijn laars. De lokale verkiezingen die op 2 oktober worden gehouden, spelen daarin in elk geval een rol, zegt Balkan-analist Srecko Latal vanuit Sarajevo. "Het referendum kan voor Dodik een duwtje in de rug betekenen. De campagne gaat over niets anders meer." Die gaat gepaard met opruiende retoriek. "En niet alleen bij Dodiks partij. Het is een domino-effect."

Dodik beschouwt dit referendum mogelijk ook als opwarmertje voor een nog veel crucialer referendum. De deelstaatpresident heeft aangekondigd in 2018 een volksraadpleging te willen organiseren over onafhankelijkheid van Republika Srpska.

Dat heeft niet alleen in de Bosnische hoofdstad Sarajevo, maar ook elders in de wereld alarmbellen doen afgaan. Verschillende ambassadeurs, onder andere uit Italië, Duitsland en de Verenigde Staten, waarschuwden Dodik deze week. "De landkaart wordt niet opnieuw getekend." De diplomaten, verenigd in de Peace Implementation Council (PIC), moeten toezien op de naleving van de vrede van Dayton.

Maar dat laatste gebeurt halfslachtig, vindt Kurt Bassuener van denktank Democratisation Policy Council. De verdeeldheid binnen de internationale gemeenschap over de toekomst van Bosnië-Herzegovina is groot en daar maakt Dodik dankbaar gebruik van. Bassuener: "Hij heeft het gevoel dat het Westen zo zwak is dat het weinig tegenstand zal bieden bij het streven naar onafhankelijkheid. Vooral de Europese Unie heeft de spanningen in het land genegeerd. Ze wilde het probleem gewoon niet onder ogen zien. De Duitse bondskanselier Angela Merkel had zich veel sterker moeten uitspreken om spanningen in te dammen."

Toeval of niet, de lidstaten vroegen afgelopen week aan de Europese Commissie om te evalueren of Bosnië kandidaatlid kan worden. De president van de Republika Srpska reisde ondertussen af naar Moskou voor een bezoek aan de Russische president Poetin. Rusland, zelf ook lid van PIC, weigerde begin deze week de waarschuwing aan het adres van Dodik te ondertekenen. "De Russen spelen hun eigen spel", denkt Bassuener. Een steggelend Europa komt hen niet slecht uit, zo redeneert de analist.

Geweld kan niet worden uitgesloten, denkt Bassuener. "Vergeet niet dat bijna iedereen een kalasjnikov in huis heeft." Toch denken de analisten niet dat de vlam meteen in de pan slaat. Latal gaat ervan uit dat de bevolking haar hoofd koel houdt: "Mensen hebben genoeg van geweld. Zij hebben geen zin in nieuwe problemen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden