Servische bevolking is bang voor terugkeer hyperinflatie

BELGRADO - De zwarte markt is niet moeilijk te vinden in Belgrado. Voor een van de grote warenhuizen, dat overigens in staking is omdat het personeel geen loon meer krijgt uitbetaald, staan een stuk of tien zwarthandelaren dicht opeen.

'Devizi, devizi', zingt het zachtjes rond, zonder veel geheimzinnigheid gaan stapels Duitse marken, de enige echte harde munt op de Balkan, en Joegoslavische dinaren ongestoord van hand tot hand: de autoriteiten laten de zwarte wisselaars ongestoord hun werk doen.

Stefan, een jonge twintiger en professionele zwarthandelaar, wil wel vertellen dat de handel de afgelopen dagen weer wat is ingezakt en de rust voorlopig weergekeerd, maar niemand weet voor hoelang. “Als de autoriteiten willen dat de Duitse mark hoog staat, staat hij hoog, als ze willen dat de dinar sterker wordt, wordt die sterker”, zegt Stefan laconiek. Hij heeft de waarde van de Duitse mark vorige week een merkwaardige excursie zien maken ten opzichte van de dinar. Midden in de politieke crisis begon de dinar plotseling waarde te verliezen op straat. Van 3,3 dinar per Duitse mark zakte de prijs in enkele dagen tijd tot 4,8, wat natuurlijk ruim voedsel gaf aan geruchten over een op handen zijnde devaluatie van de dinar.

Als er iets is waar de bevolking echt bang voor is, is het een terugkeer van de hyperinflatie zoals die in 1993 toesloeg en in één klap alle financiële zekerheid wegnam. Spaartegoeden verdwenen als sneeuw voor de zon en de reële waarde van salarissen zakte tot een paar Duitse marken per maand. Vandaar dat de vraag naar Duitse marken bij de eerste signalen van een nieuwe waardevermindering van de dinar, onmiddellijk enorm steeg.

Dure marken

“Maar de mensen die dachten de waardevermindering te slim af te zijn door Duitse marken te kopen, hebben het bij het kortste eind gehad”, stelt de geldwisselaar droog vast, “zij zijn gaan kopen toen de mark al duurder was geworden en nu is die weer terug op het oude peil, dus die zitten nu met veel te dure marken opgescheept.”

Van de straat af gezien is het spel met de dinaren en de valuta moeilijk te doorzien. Stefan weet alleen dat er van tijd tot tijd met opzet geld op de markt wordt gebracht en dat dat er even later ook weer in groten getale vanaf wordt gehaald. Dat dat niet vanzelf gaat, maar van bovenaf geregisseerd wordt en dat er veel geld mee verdiend wordt, staat voor de zwarte wisselaars op straat als een paal boven water.

Ook de econoom Goran Pitic, een veelbelovende jonge, in de VS geschoolde, geleerde stelt vast dat er begin dit jaar plotseling een enorme hoeveelheid geld in omloop is gebracht en later deels weer uit de roulatie is genomen. Hoeveel weet hij niet, want hij mag dan verbonden zijn aan een van de meest gerenommeerde economische instituten van het land, inzage in officiële gegevens heeft ook hij niet. “Wij krijgen wel cijfers van de centrale bank, maar die zijn meestal twee maanden oud en daar heb je nu dus niets aan.”

Pitic legt uit dat de economie wat dat betreft volstrekt ondoorzichtig is en dat alleen een paar mensen op hoge posten bij de centrale bank echt het fijne weten van geldemissies. Zelf heeft hij alleen kunnen vaststellen dat er de laatste weken nogal veel nieuw geld bij een aantal commerciële banken is verschenen. Pitic twijfelt er niet aan dat dit soort manipulaties een belangrijk deel uitmaakt van het machtsinstrument van president Slobodan Milosevic. “Politiek en economie zijn twee kanten van dezelfde medaille.” Ook devaluatie kan een belangrijk politiek instrument zijn, legt Pitic uit. Hij weet dat er in de directe omgeving van Milosevic nogal wat 'apparatsjiks' zijn met zakelijke belangen die enorme schulden hebben opgebouwd en voor wie een devaluatie van de dinar meer dan welkom zou zijn.

Dat zouden dan ook de mensen zijn die het nieuwe geld op de markt hebben gebracht tegen de adviezen van 's lands belangrijkste economen, die er voortdurend op wijzen dat devaluatie geen enkel positief effect kan hebben zolang er geen structurele economische hervormingen worden doorgevoerd en de betrekkingen met de internationale financiële wereld niet hersteld zijn. Ofwel, zolang de politieke lobby van Milosevic en zijn vrouw Mirjana Markovic doorgaat het land leeg te roven, heeft geen enkele devaluatie zin. Volgens Pitic gebruikt Milosevic de economie om de gaten op te vullen die zijn politieke beleid laat vallen, maar hij denkt niet dat dat nog lang door kan gaan omdat de bron zo goed als leeg is. “Zonder belangrijke economische hervormingen als privatisering van de staatsbedrijven en andere ingrepen die op dit moment kennelijk niet politiek opportuun zijn, komt de economie straks helemaal stil te staan.”

Het betoog van Goran Pitic komt erop neer dat Milosevic wel gedwongen is tot economische hervormingen, wil hij in staat blijven om de economie als politiek instrument te gebruiken. Maar of dat ook zal gebeuren is nog maar zeer de vraag. “Er zijn inderdaad signalen uit het politieke establishment dat er hervormingen aankomen, maar ik moet dat eerst nog zien. Op dit moment moet je vraagtekens plaatsen bij alles wat er hier gebeurt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden