Servisch massagraf ontdekt in Krajina

GORNJE SELISTE - Bij het Kroatische dorp Gornje Seliste, ruim vijftig kilometer ten zuiden van Zagreb, bevindt zich een tot nu toe onbekend massagraf. Het gaat om Servische vluchtelingen, die op 7 en 8 augustus vorig jaar in het gebied tussen Glina en Dvor de dood vonden in het Krajina-gebied.

JAN BALLAST; ABE DE VRIES

Waarschijnlijk zijn zij omgekomen bij bombardementen door Kroatische vliegtuigen. Opening van de meer dan 50 graven kan het onderzoek van het Joegoslavië-tribunaal naar Kroatische oorlogsmisdaden tijdens de zogeheten Operatie Storm in een stroomversnelling brengen. Medewerkers van het tribunaal zullen vermoedelijk nog deze week een onderzoek instellen.

Even ten zuiden van Glina voert een smal karrespoor naar de orthodoxe begraafplaats van Gornje Seliste. Enkele honderden meters van de hoofdweg, door de dichte begroeiing aan het zicht onttrokken, doemen plotseling provisorisch geplaatste houten kruisen op. Op een helling ten westen van de stenen zerken liggen drie rijen graven. Dichterbij gekomen valt aan de misselijkmakende geur van de dood niet te ontkomen. Op negen van de 47 kruisen staan namen in witte plastic letters; de rest heeft alleen een nummer. De spades waarmee werd gegraven zijn blijven liggen. “Gedurende zeven nachten zijn de Kroaten bezig geweest met het begraven van de lijken”, vertelt de 66-jarige Djordje Lazie. “In het holst van de nacht kwamen hun voertuigen de heuvel op en werden de lichamen in de graven gelegd. Het zijn allemaal slachtoffers van Kroatische luchtaanvallen op 7 en 8 augustus. Ik heb van een afstand gezien dat hun MiG's de weg naar Bosnië tussen Brezovo Polje en Medjumajdan onder vuur namen.”

Een andere getuige, Milan Petrovie (68), heeft op 8 augustus meer naar het noordwesten, in de buurt van het dorp Maja, tientallen doden in de bermen zien liggen. “De kilometers lange colonne vluchtelingen is door Kroatische vliegtuigen met boordkanonnen beschoten”, zegt hij.

De omgeving van Glina werd in augustus twee weken lang hermetisch van de buitenwereld afgesloten, volgens de officiële lezing om de laatste Servische verzetshaarden op te ruimen, maar het lijkt er meer op dat het Kroatische leger heeft getracht sporen van oorlogsmisdaden uit te wissen. Lazie beweert dat zijn Servische buurman door Kroaten is bedreigd: “De militairen hebben gezegd dat iedereen die spreekt over de dingen die hier zijn gebeurd de doodstraf wacht”. (Zowel Lazie als Petrovie werden na ons gesprek door de Kroatische militaire politie bezocht.)

Op een kruis met nummer 174 staat de naam Ljuban Lonearevie. Uit navraag bij de weinige in deze streek achtergebleven Serviërs blijkt dat Lonearevie als enige van de negen op de kruisen vermelde personen afkomstig was uit de regio. Op 6 augustus heeft zijn familie hem in Glina voor het laatst gezien. De overige acht namen zijn van personen uit de Kordun, een gebied op ruim honderd kilometer van het massagraf. Zij probeerden via Glina de Kroatisch-Bosnische grens te bereiken om een veilig heenkomen te zoeken. Waarschijnlijk maakten zij deel uit van de vluchtelingencolonne. Ook de twee vrouwennamen wijzen er op dat het bij Gornje Seliste om burgerslachtoffers gaat.

- Vervolg op pagina 5

Zagreb geeft geen informatie over moorden VERVOLG VAN PAGINA 1

Aan het eind van de voorste rij graven bevindt zich een rechthoekig gat vol water, dat ruimte biedt aan twee tot vier lichamen. Ieder kruis zou dus ook voor meer dan één slachtoffer kunnen staan.

In zijn kantoor in Zagreb bevestigt de directeur van het Kroatisch Helsinki Comité, Pfetar Mrkalj, dit vermoeden: “We weten het uit ervaring. In Knin hebben mijn mensen in het geheim graven geopend en ontdekt dat er steeds ten minste twee lijken in liggen. Daarom zou het me niet verbazen als het in Gornje Seliste gaat om het dubbele aantal van 47.”

Mrkalj: “Alleen al in Banija hebben we tien massagraven gelokaliseerd, maar de autoriteiten maken ons het in kaart brengen van de graven onmogelijk. Nog steeds verjagen gewapende individuen in uniform mijn teams.”

Internationale hulporganisaties durven geen uitspraak te doen over het exacte dodental van Operatie Storm. Het aantal in augustus gevluchte Serviërs wordt op 200 000 geschat, waarvan het merendeel zijn heil heeft gezocht in Bosnië en op het grondgebied van de Federale Republiek Joegoslavië.

De Kroatische regering gaat officieel uit van 911 doden, onder wie 404 Servische militairen en 451 Servische burgers. Daarentegen maakt de Stichting Veritas, een mensenrechtenorganisatie uit Belgrado, melding van 1416 gedode of vermiste Serviërs.

Veritas-directeur Stravo Strbae vermoedt dat de meeste omgekomen Serviërs in massagraven in Banija en de Kordun terecht zijn gekomen. “Ons zijn op dit moment zeven locaties bekend. De Kroatische regering moet het exacte aantal kennen. Uit de nummers op de kruisen valt op te maken dat er documentatie is aangelegd over de personen in de graven. Maar Zagreb weigert die informatie openbaar te maken of de gegevens aan het Joegoslavië Tribunaal te overleggen.”

Dit wordt door een onderzoeker van het Tribunaal bevestigd: “Op ons verzoek om inzage is nog steeds niet gereageerd. De nummers op de kruisen wijzen inderdaad op het bestaan van documenten.”

De medewerker van het Haags gerechtshof, die anoniem wil blijven, beschouwt de ontdekking van het grafveld bij Gornje Seliste als belangrijke nieuwe informatie. “Dat er nummers op de kruisen staan is in overeenstemming met kleinere massagraven in Knin, Graeac, Dvor en Glina. Ook kennen we de berichten over de luchtaanvallen op Servische vluchtelingen. Tot dusver hebben we echter nog niet gesproken met ooggetuigen die de beschietingen van de colonne tussen Glina en Dvor kunnen bevestigen.

“Vandaar dat Gornje Seliste een substantiële bijdrage kan leveren aan ons onderzoek. Deze week vertrekken we naar Kroatië.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden