Serviërs zien niets in verkiezingen

PRISTINA - Ja, ik ga stemmen, zegt Ana Jovanovic. Zodra wij Serviërs ons vrij kunnen bewegen, zodra ik zonder gevaar naar het ziekenhuis in Pristina kan, zodra wij onze dertienhonderd vermisten terugkrijgen en zodra de tweehonderdduizend Serviërs die noodgedwongen in Servië wonen terug kunnen komen naar Kosovo. Ana Jovanovic doet vandaag dus niet mee aan de verkiezingen in Kosovo.

Ana Jovanovic (24) woont in Gracanica, een Servische enclave bij de hoofdstad Pristina. De toegangswegen tot het dorp worden streng bewaakt door Zweedse Kfor-militairen. Wil Ana naar de dokter in Pristina of naar familie in Servië, dan moet ze in een konvooi auto's bewaakt door Kfor-pantservoertuigen. Praktisch gezien kan Ana niet uit. Al tweeënhalf jaar lang niet.

Ana is de enige niet. Veel Serviërs in Kosovo zitten sinds de intocht van de Navo, in juni 1999, vast in hun enclaves. Alleen in het noorden van Kosovo kunnen zij min of meer vrij reizen. Tot aan de rivier de Ibar die de stad Mitrovica in tweeën splijt. Daar ligt de grens tussen Servisch en Albanees gebied.

Ondanks oproepen van de Joegoslavische president Kostunica, de Servische regering en de Servisch-orthodoxe patriarch Pavle om te gaan stemmen, staan maar weinig Serviërs in Kosovo te trappelen. Meedoen aan de, door het internationale bestuur opgezette, verkiezingen, zien zij als legitimatie van een situatie waarin de levensomstandigheden van de Serviërs verre van normaal, en soms zelfs levensgevaarlijk zijn.

De Nederlandse diplomaat Daan Everts is hoofd van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in Kosovo, het instituut dat de verkiezingen heeft georganiseerd. Het is geen lolletje om hier nu als Serviër te wonen, erkent hij. ,,Hun positie is precair. Maar als je dat wilt veranderen, dan doe je dat effectiever door mee te doen aan de verkiezingen. Een boycot verscherpt de situatie en werkt destabiliserend, hier en op de hele Balkan.''

VERVOLG OP PAGINA 6

'We hopen dat in drie jaar de democratie in Kosovo wortelt'

VERVOLG VAN PAGINA 1

Slechts één Servische partij in verkiezingen: Coalitie voor Terugkeer

PRISTINA - De Serviërs krijgen gegarandeerd tien zetels in het nieuwe parlement van Kosovo, of zij gaan stemmen of niet. Komen zij vandaag massaal op, dan kan dat aantal oplopen tot boven de twintig, aanzienlijk meer dan waar zij gezien hun aantal recht op hebben.

Vanwaar die vette worst? OVSE-ambassadeur Everts: ,,In een naoorlogse situatie met tal van etnische gevoeligheden is het belangrijk om die relatief kleine minderheden extra parlementaire bescherming te bieden. Dus laten we ze bewust oververtegenwoordigd zijn in dat parlement. Dat is dus een gebaar om vertrouwen te wekken. Dat zou de Kosovo-Serviërs gunstig moeten stemmen voor de verkiezingen.''

Te kiezen is er overigens weinig voor hen. Slechts één Servische partij heeft zich ingeschreven, de Coalitie voor Terugkeer. De Albanezen hebben meer keus: twintig partijen, waarvan er drie werkelijk meetellen. De LDK van Ibrahim Rugova, onofficieel president van Kosovo tijdens de periode Milosevic, de PDK van Hashim Thaci, de leider van het voormalige guerrillaleger UCK, en de AAK van Ramusj Haradinaj, ex-commandant van datzelfde UCK.

Programmatisch verschillen de partijen en partijtjes overigens nauwelijks van elkaar. Ze willen allemaal de economie stimuleren, de veiligheid garanderen en Kosovo laten aansluiten bij Europa. Allemaal zijn ze voor goed onderwijs en goede gezondheidszorg. Maar bovenal zijn ze allemaal voor een onafhankelijk Kosovo, dat nu nog deel is van Joegoslavië.

Everts vindt dat ze die gedachte nog maar even uit het hoofd moeten zetten. ,,We hebben als internationale gemeenschap de Albanezen ook duidelijk gemaakt dat onafhankelijkheid niet aan de orde is, deze komende periode van drie jaar. De verkiezingen zijn voor een beperkt zelfbestuur. We hopen dat er een democratische samenleving groeit'', aldus Everts. Wat er daarna komt, is onderwerp van internationale onderhandelingen.

De Brit Peter Palmer, die namens de gezaghebbende International Crisis Group adviseert over dergelijke onderwerpen, begrijpt niet waarom de internationale gemeenschap het zo lang laat duren. Het geduld van de Albanezen is niet oneindig, verklaart hij, en discussies over de toekomstige onafhankelijkheid moeten wat hem betreft direct na de verkiezingen en de vorming van een regering beginnen. ,,Ik denk niet dat Servië zich als gezonde democratie kan ontwikkelen zolang de onduidelijkheid over Kosovo als wond blijft bestaan. Bovendien: een van de oorzaken van het gebrek aan veiligheid in Kosovo is de onzekerheid waarin zowel Albanezen als Serviërs leven. Zolang de een de ander als bedreiging ziet, kunnen ze niet normaal naast elkaar leven. Als de vraag van de toekomstige status wordt opgelost, kunnen de Serviërs zien dat hun toekomst ligt in een onafhankelijk Kosovo. Albanezen zullen de Serviërs niet langer als bedreiging zien.''

In Gracanica schudt koffieverkoper Darguljub Dekic zijn hoofd als hij met de argumenten van Palmer wordt geconfronteerd. Kosovo is Joegoslavië en zal dat ook altijd blijven, zegt hij. Dat is een sterk gevoel en daar kan geen argument tegenop. ,,Mijn familie leeft hier van generatie op generatie. En dat zal zo blijven. Een onafhankelijk Kosovo is een Albanees Kosovo zonder toekomst voor de Serviërs.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden