'Serviers gebruikten gifgas in Srebrenica'

DEN HAAG - Er zijn sterke aanwijzingen dat in Srebrenica chemische wapens zijn gebruikt tegen vluchtende moslims. Bij die moordexpedities van de Serviërs liepen ook de Nederlandse VN-militairen die Srebrenica moesten beschermen risico's, omdat Duchtbat onvoldoende beschermd was tegen gasaanvallen.

De organisatie Human Rights Watch (HRW) bracht gisteren een rapport naar buiten, waarin staat dat bij de val van de moslim-enclave in 1995 het verboden chemische wapen BZ vrijwel zeker is gebruikt. Het strijdgas BZ is niet dodelijk, maar mensen raken hun gevoel van richting kwijt, gaan hallucineren en worden traag. Die werking paste perfect in het doel van de Servische milities om groepen moslims te vermoorden.

Tot nu toe waren er slechts geruchten dat er in het voormalige Joegoslavië chemische wapens tegen de bevolking zijn gebruikt. HRW heeft inmiddels 35 ooggetuigen ondervraagd over de gebeurtenissen. J. Hiltermann van HRW: “Die getuigenissen duiden op het gebruik van BZ-gas. Pas als er ter plekke onderzoek gedaan wordt op lijken en materiaal, kunnen we solide bewijs leveren.” De Bosnische ambassadeur bij de Verenigde Naties, M. Sacirbegovic, heeft inmiddels aan Veiligheidsraad gevraagd een onderzoek in te stellen.

Het CDA-kamerlid H. Hillen, lid van de werkgroep die onderzoekt of er een parlementaire enquête naar Srebrenica moet komen, reageert geprikkeld op de feiten die door HRW zijn aangedragen. De Nederlandse militairen hadden wel een gasmasker bij zich, maar hun NBC-pak lag 'op afstand in een opslagplaats'. Dat, terwijl de Nederlandse regering kon weten dat de Serviërs, die de enclave belaagden, over chemische wapens beschikten.

Hillen: “Als dat zo is, zit Defensie erg fout. Bescherming van je mensen gaat voor alles.” PvdA en VVD zijn het daar roerend mee eens, maar wachten de bevindingen van de werkgroep af. D66-woordvoerster N. van 't Riet vindt wel dat lering getrokken kan worden uit het HRW-rapport: “Ik vergelijk het met de afwikkeling van de Bijlmerramp. Als we geweten hadden wat er in de brokstukken zat, dan hadden we ook andere maatregelen genomen voor de mensen die aanwezig waren bij de onderzoeken in de hangars.”

Voorzitter B. Snoep van de vakbond voor militairen AFMP heeft destijds aan de bel getrokken, dat Dutchbat beter uitgerust zou moeten zijn tegen strijdgassen. “Defensie wilde daar niet aan. Ze wilde geen psychose onder de Nederlandse bevolking veroorzaken. Men zou het niet begrijpen: een VN militair kwam toch met een palmtakje en een vredesduif op zijn blauwe helm naar Joegoslavië?”

Snoep is verbaasd dat de zwaarder bewapende opvolgers van Dutchbat, de 'groene' VN-militairen van Sfor, ook geen beschemende kledij voor het grijpen hebben. Daar heeft hij gisteren onmiddellijk een fax over gestuurd naar staatssecretaris van defensie H. van Hoof.

Volgens Hiltermann waren de Nederlandse autoriteiten op de hoogte van de aanwezigheid en het gebruik van gifgas. De onderzoeker van HRW zei gisteren op een persconferentie dat de Nederlandse militairen geluk hebben gehad. “Als de wind de andere kant op was gegaan die bewuste dag in juli 1993 was het misschien slecht afgelopen met sommige Dutchbatters”.

-Vervolg op pagina 3

Oud-officier leger Joegoslavië bevestigt inzet van gifgassen

VERVOLG VAN PAGINA 1

In het rapport Chemical Warfare in Bosnia wordt uitgebreid verslag gedaan van de ervaringen van de overlevenden van Srebrenica. Duizenden lieten het leven door de kogel, sommige stierven onder duistere omstandigheden. Met verschijnselen die duiden op het gebruik van BZ. Hiltermann: “Geïnterviewden vertellen dat er granaten ontploften en dat de gele rook niet naar boven ging, maar bleef hangen. Daarna gingen mensen gek doen. Pleegden zelfmoord, vielen elkaar aan. Er is een geval bekend van iemand die twee dagen zijn lichaam heeft gekrabt en daaraan is overleden.”

In een uitzending van Zembla van Vara/Nps over het rapport bevestigde gisteravond een oud-officier van het Joegoslavische leger, Mujo Alic, het inzetten van BZ. Daarin zegt Hiltermann te vermoeden dat de Serviërs te weinig troepen hadden bij de enclave, om de groepjes vluchtende moslims allemaal om te brengen. “Als je een colonne ontregelt en ze dan in kleine groepjes kunt afmaken, dan heb je natuurlijk weinig mensen nodig”.

M. van de Zwam, een Nederlandse militair die in ex-Joegoslavië diende, kreeg het bericht door dat er gevochten werd met gasmasker en beschermpak aan. De verbindingsman: “Dat is toch wel even schrikken, want het enige waar je niet tegen kunt vechten zijn deze wapens. Als ze met gas gaan gooien dan is het wel even spannend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden