Servië betaalt zich arm aan Kosovo

Geld voor arme landgenoten komt niet aan, wordt misbruikt of verkeerd besteed, blijkt uit onderzoeksrapport

BELGRADO - Pakweg 15 euro per seconde: dat is wat het armlastige Servië naar schatting uitgeeft aan Kosovo. Dat zou voor Servische belastingbetalers tot daaraan toe zijn, als het geld maar goed werd besteed.

Maar dat is allerminst zeker. Het regent de laatste jaren schandalen over fraude met geld dat bestemd was voor de Servische minderheid in Kosovo. Zo zijn gebouwen betaald maar nooit gerealiseerd en is er misbruik gemaakt van belastingvoordelen die de economie van de Servische Kosovaren moesten stimuleren.

Een parlementaire onderzoekscommissie heeft de uitgaven onder de loep genomen. Het eindrapport bevat "genoeg materiaal om de rechterlijke macht bezig te houden", zegt commissievoorzitter Stojanovic.

En het geld dat wél in Kosovo aankomt, brengt nauwelijks enig voordeel. Zo is het inmiddels befaamde Servische politiebureau van de Kosovaarse hoofdstad Pristina noodgedwongen gevestigd in de stad Nis, ruim 100 kilometer verderop. De pakweg zeventig Servische inwoners van Pristina maken er zelden gebruik van.

Serviërs in Kosovo klagen al langer dat de overheid weinig voor hen doet. Terwijl Belgrado voor elke Serviër in Kosovo duizenden euro's neerlegt, zijn veel Kosovaarse Serviërs blij als ze een pak waspoeder krijgen van particuliere organisaties.

"De kwaliteit van leven is niet verbeterd", zegt Sasa Ilic, medewerker van een organisatie die zich inzet voor de belangen van Serviërs in Kosovo. Hij vreest dat het draagvlak voor de steun aan Kosovo verdampt door alle schandalen. "Nu zie je dat de problemen worden neergelegd bij de Servische Kosovaren, terwijl ze net zo arm zijn als voorheen."

Servische Kosovaren hebben recht op Servisch onderwijs en Servische gezondheidszorg, maar scholen en ziekenhuizen staan vaak te ver van hun woonplaats. Veel mensen hebben zich laten bijschrijven in het Kosovaarse register, zodat ze ook gebruik kunnen maken van Kosovaarse voorzieningen.

Het rapport over fraude met geld voor Kosovo gaat binnenkort naar de nieuwe regering. Die zal de Kosovo-strategie drastisch moeten herzien. De aantredende premier Vucic maakte vorig jaar al afspraken met de Kosovaarse regering over samenwerking. Dat resulteerde in het gedeeltelijk dichtdraaien van de geldkraan richting Kosovo. Nationalisten beschouwen dit als een 'uitverkoop' van het Servische belang. Maar hun patriottisme staat steeds verder onder druk door de enorme kosten die Servië maakt voor de landgenoten in Kosovo. Vucic won niet voor niets met overweldigende steun de recente verkiezingen, ondanks de 'uitverkoop'.

Kosovo opgeven is nog steeds taboe, maar steeds meer Serviërs willen een realistische aanpak, waarbij niet zo veel geld wordt verspild. "Mensen zijn gevoelig voor die bedragen", zegt Dragan Popovic van het Centrum voor praktische politiek, die de uitgaven aan Kosovo nauwgezet bijhoudt. Die organisatie becijferde dat Servië de afgelopen vijftien jaar van dat geld bijna vierduizend scholen had kunnen bouwen. Dat doet pijn in een land waar kinderen soms tien kilometer van de dichtstbijzijnde school wonen. "Dat sentiment kan de regering helpen om een nieuwe politiek voor Kosovo aan het publiek te verkopen."

Dure principes

Al sinds de Navo-interventie in de lente van 1999 heeft Servië geen concrete zeggenschap meer over Kosovo. Het gebied verklaarde zich in 2008 onafhankelijk en wordt door ruim 100 landen als zodanig erkend.

Maar voor Servië is Kosovo nog steeds een provincie, die tijdelijk wordt bestuurd door de Verenigde Naties. Recente toenadering tussen beide overheden heeft die situatie alleen maar verder gecompliceerd. In een akkoord onder bemiddeling van de Europese Unie beloofde Servië Kosovo te accepteren zonder het te erkennen. Nog altijd besteedt Servië veel geld aan het ophouden van zijn theoretische soevereiniteit, van het onderhouden van een intensieve diplomatieke lobby tot het organiseren van verkiezingen. Sinds 2002 is dat opgelopen tot een totaal van 7,5 miljard euro, schat het Centrum voor praktische politiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden