Serieuze rol voor SGP-vrouw Joodse volk dankt voortbestaan aan geloof vrouwen

De auteur is rabbijn bij het Nederlands Israelietisch Kerkgenootschap en rector van het Nederlands Israelietisch Seminarium.

Bij de laatste verkiezingen (zomer '93) bij de Nederlands Israelietische Hoofdsynagoge te Amsterdam - de grootste joodse gemeenschap van Nederland - wonnen de rekkelijken terrein. De teerling is echter nog niet geworpen omdat de uiteindelijke beslissing bij de rabbinale autoriteiten ligt.

Voor de buitenwacht lijkt de strijd om het passieve vrouwenkiesrecht een pure machtsstrijd, die zichzelf al jaren heeft overleefd gezien de ontwikkelingen in de rest van de maatschappij waar man en vrouw min of meer geljkberechtigd zijn.

In de rubriek 'Uit brieven van lezers' vindt de ergernis van het meer geemancipeerde deel van de christelijke bevolking over het archaische geharrewar binnen de SGP een dankbare uitlaatklep.

De briefschrijvers vergeten echter, dat de onderdanige positie die de vrouwen binnen de orthodox-gereformeerde gemeenten innemen, het gevolg is van hun eigen, meestal vrije keuze, die in onze liberale samenleving even legitiem is als iedere andere individuele keuze inzake de levensstijl. Ik vind het uiterst ondoordacht en van weinig respect getuigen wanneer er gesteld wordt, dat deze orthodoxe vrouwen 'zo met zich laten sollen'. De enorme kloof tussen het Grieks-Romeinse en het bijbelse denken speelt de critici parten wanneer zij de orthodoxe vrouw impliciet als dom en ouderwets afschilderen.

In het Grieks-Romeinse denken vormen staat en staatsmacht het centrale thema waar alles om draait. Vanuit deze optiek is het inderdaad zo, dat wanneer een bepaald deel van de bevolking wordt uitgesloten van actieve deelname aan de politiek, deze bevolkingsgroep aan (eigen)waarde inboet. In het bijbelse denken ligt de nadruk op G'dsvrucht, het verrichten van liefdedaden en het overdragen van de religieuze traditie aan de volgende generatie. Zo is het ook in de joodse traditie. De kernwaarden van het menszijn worden hoofdzakelijk binnen het gezin en de geloofsgemeenschap beleefd. Alles wat daarbuiten gebeurt, is van secundair belang.

Voortbestaan

Wanneer orthodoxe vrouwen zich in dit patroon schikken, betekent dit geen sociale achterstand; veeleer geven zij hiermee uiting aan het feit, dat zij zich de bijbelse waarden en normen hebben eigengemaakt. Het joodse volk heeft zijn voortbestaan te danken aan het geloof van de vrouwen. In het slavenhuis Egypte besloot Amram, de vader van Mozes, te scheiden van zijn vrouw om toekomstige kinderen een verdrinkingsdood in de Nijl te besparen. Alle mannen volgden - aldus de Talmoed - zijn voorbeeld. Mirjam gaf haar vader Amram een standje: “Vader, uw besluit is wreder dan het decreet van Fara'o; Fara'o wil alleen de jongetjes doden, u ontneemt ook de meisjes het leven.” De Talmoed besluit met de opmerking, dat het joodse volk gered werd uit Egypte door het standvastige geloof van de vrome vrouwen.

Toch zijn de invloeden van buiten voelbaar binnen de SGP. Naar mijn smaak is in de scheppingsordonnantie geen duidelijke aanwijzing te vinden voor een natuurlijke onderdanigheid van de vrouw ten opzichte van de man. Het is eerder een complementaire en corrigerende rol, die de vrouw wordt toebedeeld. De vertaling van het Nederlandsch Bijbelgenootschap van Genesis 2:18 luidt: “Ik zal hem een hulp maken, die bij hem past'. In het Hebreeuws staat er echter: “Een hulp tegenover hem”, waaruit de Talmoed concludeert, dat de vrouw haar man terecht moet wijzen wanneer hij verkeerd handelt. Het is niet voor niets dat de vertaling van het NBG 'mannin' in plaats van vrouw geeft (Genesis 2:23).

Bovendien mag men de context niet uit het oog verliezen. De Bijbel is een religieuze gids en geen staatkundige wegwijzer. Als wij de nadruk leggen op het woord 'hulp' voor de functie van de vrouw, moet dat uitgelegd worden als ondersteuning bij het uitoefenen van religieuze plichten. Het is helemaal niet zeker dat dit dan ook politieke consequenties zou moeten hebben. Het argument dat de vrouw na de man geschapen werd vind ik nauwelijks relevant; de man werd na de flora en fauna geschapen, hetgeen niet impliceert dat hij onderdanig zou zijn aan dieren of planten.

Ik realiseer mij, dat het bij de gereformeerde orthodoxie onsympathiek moet overkomen wanneer ik als buitenstaander een andere Bijbelinterpretatie propageer. En ik moet toegeven dat het voor een orthodoxe rabbijn - zij het om heel andere gronden - eveneens problematisch is om binnen zijn religieuze gmeenschap het passieve vrouwenkiesrecht toe te staan.

Het orthodoxe jodendom - de Farizeeers van weleer - wordt vanuit christelijke kring nogal eens een (te) wettische, juridische 'haarkloverij-houding' in de benadering van het bijbelse erfgoed verweten. Het orthodoxe christendom redeneert veel dogmatischer en universeler. In de onderhavige problematiek zou een juridische benadering uitkomst bieden. Laten we aannemen, dat de positie van een gereformeerde vrouw een onderdanige dient te zijn. Dit belet de heren der Schepping echter niet om zeer serieus overleg te plegen met hun wederhelften en tot het uiterste met hun mening rekening te houden in hun stemgedrag.

Compromis

Dit model wordt in de orthodoxe United Synagogue in Londen gevolgd en is voor rekkelijken en preciezen een min of meer aanvaardbaar compromis gebleken.

Formeel houdt de man de beslissingsmacht, inhoudelijk is de positie van de vrouw bijna even sterk. Daarnaast zou gedacht kunnen worden aan een 'schaduwvertegenwoordiging' van vrouwen, die door vrouwen gekozen worden. Zo blijft de scheiding tussen mannen en vrouwen gehandhaafd, ook wenselijk vanuit het oogpunt van zedelijkheid.

Een juridische benadering is zeker niet onbijbels. Grote delen van de Bijbel zijn duidelijk normatief van aard, zijn wettisch geformuleerd en zijn zonder een juridische interpretatie niet realistisch. Gij zult niet doden zou iedere vorm van oorlog uitsluiten en dat was niet de christelijke uitleg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden