Serieus spelplezier

Computerspelletjes zijn niet meer alleen voor kinderen. Overheid, bedrijven en opleidingen investeren ook in serious games.

Een oud zwembad ombouwen naar een zwemparadijs. Wat komt daar allemaal bij kijken? Hoe warm moet het water zijn, hoe leg je de leidingen? Met de computergame Pool Paradise kunnen spelers zich uitleven als beheerder van een zwembad.

Leuk, maar ook leerzaam.

Ontwikkelaar Ra.Nj maakte deze serious game speciaal voor scholieren van 12 tot 14 jaar. Maar het onderwijs is niet de enige sector waarin deze ’serieuze spellen’ steeds vaker gebruikt worden. Ook het bedrijfsleven en de overheid investeren erin.

Dit jaar haalde de Nederlandse game-industrie door deze groeiende interesse voor het eerst een hogere omzet dan de filmindustrie. En dat is voor een groot deel te danken aan de serious games: leuke spellen waarin iets geleerd kan worden.

„En nee, dat zijn geen spelletjes als Nintendo’s Brain Training.”, zegt Mark Overmars, directeur van het Center for Advanced Gaming and Simulation in Utrecht. Serious games zijn spellen waarbij echt iets geleerd kan worden. Wat trouwens niet betekent dat de spellen saai zijn. „Dat is de kunst van gamedesign.”

In Amerika worden de serieuze spellen gebruikt om jongeren te interesseren in een carrière bij het leger. Het spel America’s Army kostte miljoenen, maar bleek uiteindelijk de meest effectieve manier van rekruteren. Het spel was zo succesvol dat het ook is uitgebracht als entertainment game.

Ook in Nederland gebruiken bedrijven computerspellen om potentiële werknemers over de streep te trekken. Op de website van Luchtverkeersleiding Nederland kun je in verschillende spellen testen of je geschikt bent om verkeersleider te worden. In verschillende spelletjes komen onder andere het kortetermijngeheugen, de reactiesnelheid en de stressbestendigheid aan bod.

De bekendste serious games zijn misschien wel de simulatoren. Rijles in een simulator wordt steeds populairder en ook de brandweer oefent al jaren in een virtuele wereld. In het ziekenhuis kan zelfs een hele operatie worden nagebootst met een speciale interface. Maar alleen een simulatie maakt nog geen game, zegt Overmars.

„Een goed spel moet voldoen aan verschillende eisen. Er moet een motiverende verhaallijn inzitten en de speler moet uitgedaagd worden, bijvoorbeeld in de vorm van beloningen. Ook moet er directe feedback zijn. Een actie moet direct een reactie oproepen. Je moet dingen fout kunnen doen. En natuurlijk moet alles zich afspelen in een gesimuleerde omgeving.”

Daarom is de training voor secretaresses geen goed voorbeeld van een serious game. „De werkomgeving helemaal nagebouwd, met telefoons en een computer. Maar er ontbreekt een verhaallijn. In dit geval zou dat bijvoorbeeld kunnen door complimentjes van de directeur of een strijd tegen een andere secretaresse: wie werkt het meest efficiënt?”

Een realistische omgeving is daarom geen garantie voor een goede game, zegt Overmars. „Vaak is de realiteit helemaal niet zo leuk. Soms kan een spel ook té realistisch zijn. Dan heeft het een averechts effect. Spelers gaan zich dan ergeren aan de dingen die niet kloppen en de betrokkenheid neemt af. ”

Een ander probleem is de evaluatie, zegt Overmars. „Het is moeilijk om te controleren wat iemand leert. Iemand kan heel goed een vreemde taal leren aan de hand van een serious game, maar als je een rijtje specifieke woordjes wil aanleren, blijkt dat veel moeilijker te zijn.”

Serious games zijn volgens Michaël Bas van Ra.Nj daarom vooral geschikt om mensen iets te leren wat ze kunnen ervaren en beleven. En daarmee kan ook gedragsverandering gestimuleerd worden.

Zo kunnen spellen bijvoorbeeld worden ingezet in de strijd tegen obesitas, zegt Overmars. In Amerika heeft het spel Re-Mission al goede resultaten geboekt bij kinderen met leukemie. De gezondheid van patiëntjes die het spel speelden verbeterde, omdat de kinderen zich bewust werden van het belang van medicijngebruik.

In de toekomst zullen de serious games steeds meer toepassingen vinden, denkt Bas. Ook zal het gat tussen serieuze en entertainment spellen steeds kleiner worden, voorspelt hij. Het budget voor gewone spellen is nu nog vele malen groter en daarom zijn deze spellen vaak veel mooier. Maar de professionalisering zal toenemen en serious games zullen alleen maar spannender worden.

Over de technologie maakt Overmars zich in ieder geval geen zorgen: „Er zijn al spellen op de markt die reageren op de hartslag en de lichaamswarmte van de speler. Dat zal ook verder ontwikkeld worden. Zo kan ieder spel precies worden aangepast aan de persoon. Als de speler verveeld raakt, wordt er een schepje bovenop gedaan. Dat is natuurlijk ideaal voor serious games.”

„Over twintig jaar lopen we allemaal met brilletjes rond in een virtuele wereld. Dat kan allemaal, daar ben ik niet bang voor. Maar de vraag is of we dat ook willen. Dat is veel moeilijker te voorspellen. Wie had bijvoorbeeld gedacht dat de krankzinnige technologie van het sms-en zo populair zou worden?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden