Seriemoordenaars preventief op te sporen

Seriemoordenaars zijn meesters in het opdissen van leugens. Britse psychologen hebben een methode gevonden om hun verborgen waardering voor geweld aan te tonen.

AMSTERDAM - Psychopatische moordenaars komen mogelijk niet tot hun gruweldaden door gebrek aan beheersing van hun moordzuchtige impulsen maar doordat ze volstrekt abnormaal tegen geweld aankijken.

Psychologen van Cardiff university melden deze week in Nature dat zulke (serie)moordenaars in tegenstelling tot andere criminelen ongewild positief oordelen over bruutheid en geweld.

Dat zullen ze overigens zelf niet toegeven. Mensen die ooit de knappe, innemende Ted Bundy ontmoetten, moesten erkennen dat niets in de omgang met deze charismatische, intelligente man deed vermoeden dat hij minstens 36 vrouwen had omgebracht. Zulke moordenaars liegen en bedriegen als de beste, maar de psychologen uit Cardiff hanteerden een slimme verklikkermethode -de Implicit Association Test- om de verborgen waardering voor geweld aan te tonen.

De test maakt gebruik van het feit dat wij gemakkelijker en dus sneller twee begrippen aan elkaar knopen als die in ons geheugen vanwege hun betekenis al enigszins met elkaar verbonden zijn. Bijvoorbeeld: bloemennamen en woorden met een positieve betekenis (liefde, blijdschap) associëren we direct met elkaar, net als insectennamen (spin voorop) met negatieve begrippen (vals, gemeen, pijn). Dat vind je terug in onze korte reactietijd als we op een toetsenbord bij alles wat 'bloem' óf 'positief' is dezelfde toets (de Q) moeten indrukken en bij alles wat 'insect' óf 'negatief' is de P. Dat gaat op de automatische piloot.

Maar die reactiesnelheid loopt sterk terug als de opdracht luidt: druk de Q bij alles wat 'bloem' óf 'negatief' is en P bij 'insect' óf 'positief'. Hier beginnen onze hersenen te haperen, omdat de opdracht vloekt met onze associaties. Tulp hoort niet bij pijn. Op dezelfde wijze vergeleken de psychologen de verborgen associaties van 13 psychopatische moordenaars, 17 'gewone' moordenaars, 39 psychopatische, niet-moordende criminelen en 52 'gewone', niet-moordende criminelen. Zij moesten gewelddadig gedrag verbinden met onaangename begrippen en vredelievend gedrag met aangename. En vervolgens kruislings.

Het brein van psychopatische moordenaars bleek met evenveel gemak begrippen die geweld veronderstellen vast te knopen aan plezierige als aan onplezierige zaken. Alle andere criminelen aarzelden met de koppeling van geweld aan plezierig. Hier verraadt de seriemoordenaar zijn afwijkende oordeel over geweld, redeneren de psychologen. Of hij het wilde of niet. Uit eerdere proeven met de (wel omstreden) test was immers al gebleken dat mensen ook hun verborgen racisme moesten prijsgeven. De kennis is goed bruikbaar, menen de psychologen: als deze test echt 'onweerstaanbaar' is, zou je psychopatische moordenaars kunnen opsporen voordat ze tot gruweldaden overgaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden