Senator kan niet zonder werk buiten de Eerste Kamer

Met het vertrek van Loek Hermans komt de VVD opnieuw negatief in het nieuws. Maar aan Hermans' vele bijbanen ligt het niet per se, zeggen collega's. Senator is geen fulltime functie. Eerste Kamerleden hebben ernaast een gewone baan of een reeks bijbanen, al dan niet betaald.

Nooit zal Marleen Barth in de Eerste Kamer over apothekers praten, zo bezweert ze. Nooit. Als vicevoorzitter van de apothekersvereniging vindt ze het not done om daarover het woord te voeren. Ze mag het ook niet meer, want haar PvdA-fractie heeft strenge regels opgesteld: senatoren mogen niet spreken over onderwerpen waar ze zich buiten de senaat veel mee bezighouden. Eenmaal gestopt met een functie, geldt een 'afkoelperiode' van een paar jaar. Wij hebben het als PvdA goed geregeld, wil Barth maar zeggen.

Bij veel senatoren treedt enige vermoeidheid op zodra hun (bij)banen ter sprake komen, zoals deze week naar aanleiding van het vertrek van collega Loek Hermans. De fractievoorzitter van de VVD gaf maandagavond zijn zetel op omdat de rechter oordeelde dat hij zijn taak als voorzitter van de raad van commissarissen van thuiszorgorganisatie Meavita niet goed heeft uitgeoefend; er is wanbeleid gevoerd voordat dit bedrijf op de fles ging.

Hermans had een rijke schare aan klussen en functies. Maar Eerste Kamerleden gisteren aanwezig op het Binnenhof vinden dat de hoeveelheid banen geen criterium kan zijn voor de vraag of je een goed Eerste Kamerlid bent. De ene functie vraagt meer tijd dan de andere. De wet stelt al dat vijf commissariaten of vergelijkbare functies het maximum is. Voor andere functies is het vooral een persoonlijke afweging van kan en wat niet kan, zegt Frank de Grave (VVD), maar ook Niek Jan van Kesteren (CDA).

De Grave wijst erop dat het lidmaatschap van de senaat een bijbaan is waarmee hij per jaar '20.000 pietermannen verdient'. Dus heeft hij ook ander werk. "Ik moet thuis wel de rekeningen betalen." Zijn leidraad is: kijk voordat je een functie accepteert of er geen belangenverstrengeling optreedt en of je er genoeg tijd voor hebt. Wees er vervolgens transparant over. "Iedereen weet dat ik voorzitter ben van de Federatie van Medisch Specialisten. Vraag maar na of ze tevreden zijn en of ik er genoeg tijd aan besteed."

Ook Van Kesteren, sinds deze zomer in de senaat voor het CDA, heeft over zijn werkpakket nagedacht. Op dinsdagen is hij senator, de rest van de week werkt hij als directeur van VNO-NCW, de werkgeverslobby. "Toen ik op de kandidatenlijst kwam, wist ik dat ik begin volgend jaar mijn werk bij VNO-NCW beëindig. Dus dan is potentiële spanning sowieso uit de lucht. Vijf jaar geleden zou ik er niet voor hebben gekozen om mijn werk bij VNO-NCW te combineren met de senaat. Ik vind dat je iedereen moet wantrouwen, maar dat moet niet de basis zijn. Ik ga uit van integriteit."

Van Kesteren voert niet het woord over thema's waar hij in het dagelijkse werk bij betrokken is. Hij gaat in de senaat over natuur, in het bijzonder over de jacht. De vraag is wel hoever je in die scheiding kunt gaan, zegt VVD'er De Grave. "Mag je als huizenbezitter dan ook niets meer over hypotheken zeggen?"

Ook D66-fractievoorzitter Thom de Graaf ziet het niet zo zwart-wit. De oud-minister is in het dagelijks leven voorzitter van de Vereniging Hogescholen en buigt zich in de senaat daarom niet over voorstellen voor het hoger onderwijs. Maar bij de algemene beschouwingen vorige maand stipte hij het onderwijs wel aan. "Je zult dan geen enkel onderwerp schuwen, maar ik ga het dan niet specifiek even over het hoger onderwijs hebben. Dat zouden mijn 74 collega's ogenblikkelijk in de gaten hebben."

Marleen Barth legde het voorzitterschap van GGZ Nederland neer omdat zij voor die club te vaak voor de camera moest en ook als PvdA-boegbeeld geregeld op tv was. Wel is ze nog voorzitter van de raad van toezicht van Bureau Jeugdzorg in Noord-Holland. "Maar daarbij houd ik het profiel bewust laag."

Bij de PvdA, zegt Barth, moet je 'ontzettend goed opletten' of een bijbaan je niet in de problemen brengt. "Alleen al het beeld dat er iets scheef zit, kan verkeerd uitpakken, want je wordt vaak al opgeknoopt voordat duidelijk is hoe het precies zit." Vandaar ook die strenge regels voor de PvdA-fractie. Niet dat Barth haar collega's niet vertrouwt, maar ze wil er alles aan doen 'om het beeld van belangenverstrengeling te voorkomen'. "Het is niet meer zo dat je in de Eerste Kamer automatisch gezag en vertrouwen hebt." Over één ding zijn de vier senatoren het wel eens: het werk in de senaat is een bijbaan, het hoofdwerk ligt buiten de Eerste Kamer en dat is precies de bedoeling. Zo houden ze voeling met de samenleving.

Opinie 21 commentaar

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden