'Sekteleiders zijn vaak psychisch gestoord'

LISETTE VAN DE BURGWAL

Seksueel misbruik, hersenspoeling en uitbuiting zijn volgens journaliste Carine Damen geen ongebruikelijke verschijnselen in Nederlandse sekten. Ze is ervan overtuigd dat er honderden slachtoffers zijn die na het verlaten van de sekte met onverwerkte trauma's rondlopen. In haar gisteren verschenen boek 'Ik was gek van geluk' beschrijft Damen tien Nederlandse sekten en de schade die ze kunnen toebrengen.

Veel mensen denken dat sekten iets zijn van de jaren zeventig, maar ze blijven groeien en leden worden vaak misbruikt en uitgebuit, zegt ze. Meer onderzoek is volgens Damen noodzakelijk. Het onderzoeksrapport in opdracht van het ministerie van veiligheid en justitie, waar Trouw gisteren over schreef, is volgens Damen een goed initiatief. Het onderzoek stelt dat er genoeg mogelijkheden zijn om misstanden in sekten aan te pakken en slachtoffers nazorg te bieden. Damen bestrijdt dat. "Sekteleiders komen er bijna altijd mee weg, omdat het bewijs vaak moeilijk te leveren is. Ook kunnen ze ex-leden makkelijk chanteren, omdat ze zoveel van hen weten."

In haar boek brengt Damen de gevaren van sekten aan het licht via interviews met ex-leden. Die waren (natuurlijk) stuk voor stuk negatief over de groeperingen waar ze vaak na een conflict zijn uitgestapt. Geven hun verhalen wel een objectief beeld van wat zich binnen de sektemuren afspeelde? Volgens Damen wel. "Ik hoorde steeds dezelfde verhalen. Dat kan dan toch niet gelogen zijn?" Als een verhaal niet overeenkwam met andere verhalen van ex-leden van dezelfde groep, gebruikte Damen het niet. Zo probeerde ze een kritische selectie te maken.

In contact komen met actieve sekteleden bleek een moeilijke opgave, omdat die vaak geïsoleerd leven en soms geen telefoonnummer of e-mailadres meer hebben. Daarbij vond Damen ex-leden als bron betrouwbaarder. "Bij leden weet je van tevoren al welk voorgeprogrammeerd verhaaltje je te horen krijgt", zegt ze.

In 'Gek van geluk' staan verhalen van ex-leden die tienduizenden euro's kwijtraakten en seksueel misbruikt werden. Wat voor mensen trappen in de praatjes van een goeroe, hoe charismatisch hij ook is? Volgens Damen gaat het vaak om intelligente, psychisch gezonde mensen die op zoek zijn naar antwoorden op levensvragen. Maar, zegt ze, "de mensen die ik heb gesproken, waren wel een beetje lief en naïef. Types die nooit zouden voordringen in de rij en die idealen willen nastreven. Heel schrijnend, want dat zijn eigenlijk juist degenen die we nodig hebben in de maatschappij."

Damen beschrijft in haar boek hoe sluw de goeroes te werk gaan. Wat begint met een achtdaagse persoonlijkheidscursus kan uitmonden in een sekte waarin leden alles moeten opgeven voor het hogere ideaal van de groep: hun geld, bezittingen en uiteindelijk zelfs hun eigen wil. In haar boek tekent Damen het verhaal op van een vrouw die als nieuw lid te horen kreeg dat ze mannen zou claimen en dat af moest leren door met de sekteleider naar bed te gaan. "Ik heb al vier vrouwen, dus mij kun je toch niet claimen", was hiervoor zijn argument.

Een sekte is moeilijk te definiëren. Damen hanteert in haar boek een definitie van Fokko Oldenhuis, hoogleraar religie en recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Volgens hem is een sekte een groepering die destructieve methoden hanteert om leden te krijgen en te houden. Ook is er een onbetwiste leider waar leden alles voor over moeten hebben. Het is voor leden moeilijk om uit te treden.

Het grijze gebied blijft groot. Zo wordt in gangbare religies ook vaak uitgegaan van de absolute waarheid die een leider heeft en is het investeren van geld of tijd in een godsdienst niet ongebruikelijk. Bovendien is het moeilijk om te bewijzen dat iemand is gehersenspoeld en niet gewoon bewust de keuze heeft gemaakt om de regels van een sekte te volgen. Volgens Damen hebben sekteleden geen enkele keuze. "Ze verliezen hun vrije wil, omdat het groepsideaal hoger wordt dan hun persoonlijk doel. Ze zijn 24 uur per dag onder hypnose van de goeroe." Daarin verschillen sekten van reguliere godsdiensten. "Goeroes zijn doe-het-zelvers", zegt Damen. Dit geldt volgens haar niet voor bijvoorbeeld katholieke leiders, die hiervoor een opleiding hebben gehad en voortborduren op een lange traditie van bijbelwetenschap.

"Goeroes hebben geen medelijden met hun leden", zegt Damen. "Ze hebben een ander normbesef. Vaak zijn ze eenzaam geweest in hun jeugd. Daardoor is hun fantasie zich gaan ontwikkelen en door de eenzaamheid hebben hun ideeën de toets van kritiek niet hoeven doorstaan." Bovendien hebben de meeste sekteleiders volgens Damen een psychische stoornis.

Met haar boek hoopt Damen bij te dragen aan een volgens haar ondergewaardeerd onderzoeksveld. Bovendien moet het lezers helpen een sekte sneller te herkennen. Voor sekteleden is het daarvoor te laat, denkt Damen. "Die zijn zo in de ban van hun goeroe dat dit boek geen invloed meer zal hebben."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden