Seksuele intimidatie als de vijand Regisseur van 'Disclosure': Ik wilde een àndere thriller maken

LONDEN - Seks verkoopt. Seks in films verkoopt zeker. Een film waarin seksuele intimidatie een rol speelt, is al iets gewaagder. Maar een film waarin de man het slachtoffer wordt van seksuele intimidatie door een vrouw is wel erg op 't randje. Tenminste, in de Verenigde Staten. Regisseur Barry Levinson denkt dat zijn nieuwste film 'Disclosure' die handelt over dit onderwerp, zelfs zo buiten de dagelijkse gang van zaken valt, dat een Oscar er niet in zal zitten.

“Voor 'Disclosure' krijgen we zelfs geen nominatie. Dat weet ik bijna zeker. Niet omdat het een slechte film is, maar puur omdat seksuele intimidatie door een vrouw not done is. Het onderwerp valt niet in de categorie 'politiek correct' en zal dus naar alle waarschijnlijkheid buiten de prijzen vallen”, legt Levinson uit in het filmsterrenhotel The Dorchester aan het Hyde Park in Londen.

Volgens de regisseur, die toch al wat grote films op zijn naam heeft staan - hij is onder andere verantwoordelijk voor 'Rain Man' en 'Goodmorning Vietnam' - komt dat puur door de Amerikaanse mentaliteit. “In de VS werkt het zo, dat wanneer iets ongewoon is, men kwaad wordt. Ze snappen het niet, willen het niet snappen en worden dan maar kwaad.” 'Disclosure', die sinds december vorig jaar in de theaters in Amerika te zien is, heeft dan ook voor aardig wat deining gezorgd.

In de thriller noemen de acteurs de geslachtsdelen gewoon bij de naam. Dit tegen de gewoonte van Hollywood in. Je ziet nog steeds niets, maar het beestje krijgt nu tenminste wel een naam. Daardoor kan je de bijbehorende beelden er wel erg goed bij fantaseren. Michael Douglas, die het (mannelijke) slachtoffer Tom Sanders speelt, wordt oraal door zijn baas Meredith Johnson (Demi Moore) gepakt. En gestreeld. Vervolgens zet zij haar nagels eens flink in zijn borst - wat de kijker overigens pas ontdekt wanneer Sanders een douche neemt in zijn eigen, vertrouwde huis.

Vanwege het taalgebruik is de filmmaatschappij Warner Bros. verbolgen over het feit dat 'Disclosure' door de Nederlandse Filmkeuring het label 'alle leeftijden' heeft gekregen. De distributeur in Nederland had als advies '12 jaar en ouder' gegeven, maar dat werd niet door de Filmkeuring overgenomen. Het bioscoopconcern MGM hangt nu bordjes bij de kassa's met '12 jaar en ouder'.

Voor filmbezoekend Amerika is het taalgebruik juist níet te direct en te onthullend. Dit verraste regisseur Levinson enigszins. “Het gekke is”, zegt hij tussen twee slokken cola door, “dat niemand fel heeft gereageerd op de directe, ruwe sekswoorden. Blijkbaar hadden die juist een effect van herkenning. Mensen waardeerden dat, omdat het in deze film heel accuraat wordt gebruikt. It makes sense.”

Waar men wel over viel, was het vrouwelijke aspect aan het onderwerp. De vrouw heeft de macht, de vrouw pakt de man letterlijk en figuurlijk flink aan. “Daar kunnen sommigen niet mee overweg. Altijd zullen er mensen blijven die, na het zien van 'Disclosure', denken dat het eigenlijk de vrouw had moeten zijn die lastig gevallen wordt.” Aan dat idee zijn de Amerikanen onderhand gewend en dat is te behappen. Maar een vrouw... Nee!

Barry Levinson is hevig teleurgesteld in die stereotiepe reacties. Voor de filmmaker is er namelijk geen verschil tussen lastig gevallen worden door een man of vrouw. Het gaat hem in deze film om macht, in hoofdletters geschreven. Macht en manipulatie en tegelijkertijd machteloosheid.

“Seksuele intimidatie heeft niets met de twee sekses van doen. Het maakt niet uit of het slachtoffer een man is of een vrouw. In beide gevallen gaat het om het gevoel van machteloosheid en frustratie van het slachtoffer. Dat is identiek.”

In de film is een scène, waarin Tom Sanders - na dé seksscène - een nachtmerrie heeft. Hij droomt dat hij in de lift staat die hem naar zijn kantoor zal brengen. Daar staat eveneens de directeur van het bedrijf, Bob Garvin (Donald Sutherland). Tijdens een onnozel goedemorgen-praatje komt de directeur ineens heel dicht bij Sanders staan en probeert hem - zonder enige aanleiding - te tongzoenen.

Whaa! Sanders ontwaakt uit zijn nachtmerrie.

“Die vorm van machtsmisbruik is dezelfde als die van Meredith Johnson, wanneer zij Tom bespringt”, zegt Levinson. Waarom heeft de uit Baltimore afkomstige regisseur dan toch voor het boek van Michael Crichton gekozen als basis voor het script en niet een boek waarin de man de sexual harasser is.

“Je kunt een onderwerp veel beter duiden wanneer je de situatie op zijn kop zet. Ondanks het feit dat 10 tot 15 procent van de Amerikaanse mannen op hun werkplek last heeft van handtastelijke vrouwen, is het geen onderwerp dat je even tussendoor aanroert. Door de 'normale' gang van zaken om te keren, krijg je een beeld dat meer confronteert.”

Op de een of andere manier is Amerika maar ook Groot-Brittannië, waar eveneens geschokt werd gereageerd, nog niet aan die confrontatie en dus ook niet aan het onderwerp toe. Het boek 'Disclosure' (Onthulling) daarentegen werd in de VS een bestseller. De auteur Michael Crichton werd niet zozeer geprezen om zijn literaire talent, als wel om zijn goede gevoel voor timing.

Het is dus op z'n minst verrassend dat op de film met ontzetting is gereageerd. Levinson kreeg in 1988 een Oscar voor 'beste regie' voor de film 'Rain Man', die meerdere Oscars ontving. Die film had een perfecte timing. Een kassucces werd het. De film waarin Tom Cruise als gladde autoverkoper langzaam maar zeker enig contact krijgt met zijn autistische broer (Dustin Hoffman), kreeg veel positieve reacties en had effect.

Levinson sprak na 'Rain Man' verscheidene ouders met autistische kinderen en zij vertelden hem dat zij meer begrip voor hun situatie hadden gekregen. “Autistisch zijn werd een tastbaar begrip. Als mensen aan dergelijke ouders vroegen wat voor kind zij hadden, dan konden zij antwoorden, 'mijn kind is een Rain Man'. Dat begrepen ze dan onmiddellijk.”

Maar wat 'Disclosure' betreft, had Levinson helemaal niet de bedoeling om de film tot een taboe doorbrekend fenomeen te maken. “Het is en blijft een thriller. Ik zocht alleen een spannend verhaal, waarin geen duidelijk aanwijsbare dader is, met een pistool.”

Druk gebarend en met zijn benen heen en weer wiebelend, vertelt de regisseur dat dat soort films zo vaak worden gemaakt. “Niet dat ze slecht zijn, maar neem nu 'The Firm'. Een man gaat bij een topbedrijf werken en dat blijkt in handen te zijn van de mafia. Dus: They're coming to get ya. Of 'The Client'. Een jongetje ziet iets wat hij niet had mogen zien en weer: They're coming to get ya.”

In 'Disclosure' is de vijand de seksuele intimidatie. Die zet je leven op het spel, brengt alles in gevaar. Tom Sanders zou door de (seksuele) macht van baas Meredith zijn baan, gezin en huwelijk kwijt kunnen raken. “En dat is toch alles wat we hebben, waar het leven om draait”, zegt Barry Levinson zonder enige bedenkingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden