Seksueel geweld in Congo heeft ongekende omvang

‘Ik ben verkracht naast het lichaam van mijn vermoorde man’. Beeld Artsen zonder grenzen

Elke dag weer komen er acht tot tien nieuwe slachtoffers van seksueel ­geweld voor een behandeling naar het gezondheidscentrum in Kananga, hoofdstad van de provincie Kasai-Centraal in het zuiden van Congo. Tachtig procent is verkracht door ­gewapende mannen, blijkt uit cijfers van Artsen zonder Grenzen.

“Deze mensen hebben de meest verschrikkelijke dingen meegemaakt”, zegt Karel Janssens, hoofd van de missie in het Centraal-Afrikaanse land in een telefonisch interview. Sinds mei 2017 behandelt zijn team in de kliniek in Kanaga meer dan 200 slachtoffers per maand, zegt hij, onder wie tieners en kinderen ­onder de vijf jaar oud. “En het houdt maar niet op.”

Eén van de slachtoffers werd naast het dode lichaam van haar man verkracht, voor de ogen van haar kinderen. “Ik was thuis toen de gewapende mannen kwamen en mijn man vermoordden. Ze hebben hem onthoofd en al onze bezittingen gestolen”, zegt ze in een filmpje gemaakt door Artsen zonder Grenzen. In haar handen houdt ze een zakdoek vast. “Ze hebben mijn oudste drie dochters verkracht en daarna vermoord.” 

In een andere video vertelt een man hoe hij onder schot werd gehouden en gedwongen was vrouwen van zijn eigen gemeenschap te verkrachten. “Alle jonge mannen van het dorp moesten dit doen. Als iemand het niet deed, werd hij vermoord. Ik kon een maand niet slapen. Als ik sliep, zag ik alles wat er was gebeurd.”

Milities

Het zijn slechts twee van de vele individuele verhalen van slachtoffers van oorlogsgeweld in de Kasai-regio, waar sinds 2016 een gewelddadig conflict woedt. Politie, leger en paramilitairen vechten daar tegen lokale milities. De strijd brak los toen de regering weigerde oppositieactivist Jean-Pierre Mpandi te erkennen als traditioneel leider. Kort daarop werd hij gedood in gevechten. Zijn aanhangers, bijeengebracht in de Kamuina Nsapu militie, wilden wraak. Als reactie daarop vormden de autoriteiten hun eigen militie, de Bana Mura, die het vuile werk doet voor leger en politie. Het conflict escaleerde door woede over de marginalisering van het gebied ­onder het bewind van president ­Joseph Kabila.

Het geweld is sindsdien enigszins afgenomen, maar beide partijen ­maken zich nog steeds veelvuldig schuldig aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, aldus rapporten van de Verenigde Naties en de Congolese kerk. Moord, verkrachting, slavernij, verminking en andere onmenselijke handelingen zijn aan de orde van de dag. De VN sprak in juli dit jaar zelfs nog over een voorbode van genocide. Dat er momenteel honderdduizenden gevluchte Congolese diamantwerkers in de regio verblijven, die met veel geweld uit buurland ­Angola zijn verjaagd, maakt de situatie nog instabieler.

Verschrikkingen

Geweld in Congo is niets nieuws, ook in de oostelijke provincies zijn dit soort gruwelijkheden gaande. Toch is de omvang van het seksuele geweld in de Kasai-Centraal provincie ook voor Congolese begrippen groot. “Dit is schokkend en een ongelooflijk hoog aantal”, aldus Janssens. En waarschijnlijk niet alle gevallen zijn bij de medische organisatie bekend, dus het probleem kan nog veel groter zijn.

Er zijn wel meer regionale ziekenhuizen, maar het gezondheidscentrum in Kananga biedt als enige in de hele provincie medische en psychologische zorg speciaal gericht op slachtoffers van seksueel geweld. “Wij ­bereiken daardoor niet alle uithoeken van het gebied”, zegt Janssens. De vrouwen en mannen die de kliniek wel bereiken, doen dat door de grote afstanden vaak met flinke vertraging. Velen weten ook niet dat deze zorg voor hen gratis is. “Veel vrouwen ­komen pas weken of zelfs maanden na de verschrikkingen naar ons toe.”

Beven van angst

Medisch gezien kunnen de artsen dan niet zoveel meer betekenen. De eerste drie dagen na een verkrachting zijn cruciaal. “In die 72 uur kunnen wij de vrouwen nog beschermen ­tegen hiv en aids, vaccineren tegen hepatitis en tetanus, en we kunnen hen dan nog de morningafterpil aanbieden”, zegt Janssens.

Wel kunnen slachtoffers na die tijd nog psychologische ondersteuning krijgen. “Sinds ik hulp kreeg, gaat het beter”, zegt een van de vrouwen in het filmpje van Artsen zonder Grenzen. Ze moest toekijken hoe haar zusje en schoonzus werden verkracht door een groep mannen, waarna zij zelf aan de beurt was. “Eerst beefde ik veel. Zelfs nu, als er een plotselinge beweging is, dan beef ik van angst. Maar het gaat steeds beter.”

Lees ook:

Hervorming diamantindustrie Angola leidt tot uitzetten van migranten

Hervormingen van de diamantindustrie in Angola gaan gepaard met mishandeling en verjagen van Congolezen.

Wantrouwen hindert de bestrijding van ebola in Congo

Argwaan jegens hulpverleners, onwetendheid en angst zitten de aanpak van de dodelijke ebola-epidemie in Congo dwars, ziet ebola-expert Hilde De Clerck.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden