Seksprobleem jongeren bespreekbaar bij ontbijt

Foto Herman Engbers Beeld
Foto Herman Engbers

Instelling Avenier in het Gelderse Harreveld behandelt jongeren met ernstige seksuele problemen, maar moet nu plotseling de poorten sluiten. Ouders die hun zoon zagen opknappen, vrezen dat hij weer voor de leeuwen wordt gegooid.

Nog bezweet van een potje voetbal op de binnenplaats nemen zes jongens plaats aan de lunchtafel. Ze zijn tussen de twaalf en de zestien jaar oud en ze hebben trek. "Mag ik de pindakaas even?"

Op verzoek van de verslaggeefster leggen ze uit wat de regels zijn in de gesloten leefgroep voor jongens met ernstige seksuele problematiek van jeugdhulporganisatie Avenier in Harreveld. "Om half acht op, douchen, tafeldekken, ontbijten." Afdelinghoofd Joke Arends onderbreekt de opsomming: "Ze wil natuurlijk iets weten over je zedenproblemen. Vertel eens?"

Zo gaat dat dus in Harreveld: seksueel probleemgedrag is gewoon bij de boterham bespreekbaar. Die openheid is een essentieel onderdeel van de behandeling, aldus Arends. "Wij kunnen niet in die schedeltjes kijken. Zij moeten ons toelaten." Dat de jongens hier onder elkaar zijn, maakt praten voor hen makkelijker.

In andere instellingen werden deze jonge zedenklantjes - die soms kleine kinderen misbruikten, in de buurt of in het eigen gezin - door hun leeftijdgenoten gepest. "Daarom heb ik eens negen maanden lang gelogen over waarom ik ergens zat. Ik zei dat ik thuis te druk was", vertelt er één.

Daarmee ontsnapte hij aan potentiële pesters, maar ook aan een deel van de behandeling, zegt gedragswetenschapper Ivo van Gerven. Dat gebeurt vaak met deze jongens, die zelf soms ook misbruikt zijn en vaak als depressief, teruggetrokken en sociaal angstig zijn te typeren.

Hulpverleners geven zo'n angstig joch een sociale weerbaarheidstraining, of zoomen op zijn autisme in. Ze onderschatten zijn seksuele problemen, of zijn bang voor het effect daarvan op de rest van de groep. "Dan krijgen wij een telefoontje: kan die jongen bij jullie?" aldus Van Gerven.

Hij vindt het onjuist dat ESP, ernstige seksuele problematiek, niet als een specialisatie wordt gezien. Terwijl het jaren ervaring vereist om signalen op te vangen. "Dan zijn twee jongens ineens wel heel dikke vriendjes, of ze hebben veel oogcontact, of ze stropen een mouw heel ver op." Dan broeit er iets, en dan grijpen hij en zijn collega's in.

Het seksuele probleemgedrag moet stoppen, dat is de eerste opdracht voor deze jongens. Vervolgens moet hun normale seksuele ontwikkeling weer op gang worden gebracht - zoals bij alle, gewone pubers. Gemiddeld kost dit twee jaar én een hoop expertise, aldus Van Gerven. "Je kunt deze kinderen niet pushen."

'Ze vinden hem geen vies kindje en lezen voor'


Een penis past in een vagina, maar net zo goed in een anus, vertelde de kleine Marc. Zijn ouders waren verbijsterd: hoe kwam een zesjarige aan zulke volwassen kennis? "We dachten eerst: hij is misbruikt", vertelt zijn vader Dirk. Maar hoe hij en zijn vrouw Anneke ook doorvroegen, Marc gaf geen krimp. De jongen verwees naar een kinderboek, maar dat ging over verliefde olifantjes, niet over anale seks. "En wij kijken thuis geen porno, we zijn ook geen lid van een parenclub. Echt hoor, je mag het hele huis doorzoeken, je vindt helemaal niks."

Zo bleven Dirk en Anneke zitten met een akelig raadsel, en met een zoontje dat 'meer van seks wist dan wij'. Ook in zijn gedrag overschreed hij al gauw seksuele grenzen. Daarover willen zijn ouders liever niet uitweiden. "Het gaat niet over het ingooien van een paar raampjes. Dit hang je niet aan de grote klok."

Toch vertellen ze nu - anoniem - hun verhaal, in een gespreksruimte van 't Anker in Harreveld. Deze voormalige jeugdgevangenis biedt sinds begin 2010 gesloten jeugdzorg, voor jongeren met heftig, onaangepast gedrag. Twee groepen, zestien bedden in totaal, zijn speciaal bedoeld voor jongens met ernstige seksuele problematiek.

Marc - inmiddels 13 jaar oud - is een van die zestien. Sinds een jaar woont hij achter de hoge hekken van Harreveld, samen met jongens die net zoals hij niet weten wanneer 'nee' nee betekent. Of die zo hevig masturberen dat ze aan niets anders meer toekomen. Jongens ook die vaak al een flinke zwerftocht langs hulpverleners maakten.

Marc en zijn ouders kwamen eerst, via de huisarts en Bureau Jeugdzorg, bij een psycholoog terecht. "Maar die was met óns bezig, niet met hem," zegt Dirk. "We hebben daar acht maanden gelopen en het enige wat hij wilde weten was, of ik mijn zoon had misbruikt." Was Dirk wel eens alleen met zijn zoon? En zo ja: wat deed hij dan? Dat soort vragen was Dirk na een tijdje spuugzat.

Daarna ging Marc door de molen en waren zijn ouders geregeld in paniek. "We zijn hem eens twee minuten uit het oog verloren in een speeltuin. Dan denk je meteen: hij zál toch niet...?" Ook over zijn toekomst maakten ze zich grote zorgen, vertelt Dirk. "Hoe vaak denk jij dat wij op de bank hebben gezeten, jankend van verdriet: Oh god, hij zal toch geen verkrachter worden?"

Toen ze hoorden over de speciale groepen in Harreveld, zeiden ze in eerste instantie: "Dát nooit." Vanwege die hekken en die oude reputatie van geboefte en gevang. Anneke moest vreselijk huilen toen ze voor het eerst met haar zoon voor de poort stond. Maar nu komen er louter lovende woorden over haar lippen: "Ik heb hem zo zien opknappen hier. Er is hier zoveel warmte. Ze vinden hem geen vies kindje, ze gaan ook naast zijn bed zitten om hem een verhaal voor te lezen. Niet óp zijn bed, daarin zijn ze getraind."

Dat de afdeling waarop hun zoon zo opbloeit, eind dit jaar gesloten wordt, is voor Dirk en Anneke een grote klap. "Al die kinderen zijn al zo van hot naar her gesleept", zegt Dirk. "En straks worden ze wéér voor de leeuwen gegooid. Vind je het dan gek dat een deel van hen op het verkeerde pad komt?"

Hij weet overigens nog steeds niet of zijn zoon ooit zelf misbruikt is. Dat is misschien maar beter ook: "Als ik dat ooit ontdek, en er hangt een naamplaatje aan, dan sta ik niet voor mezelf in."

De namen in dit stuk zijn om privacyredenen gefingeerd.

Dicht na verbouwing

De voormalige jeugdgevangenis Avenier 't Anker in het Gelderse Harreveld moet dicht, al is er net 17 miljoen in het gebouw geïnvesteerd. Dat geld was nodig om Avenier 't Anker om te bouwen tot een locatie voor gesloten jeugdzorg, waar jongeren terechtkonden die niet veroordeeld waren door de rechter. Het was bedoeld als een tijdelijke constructie.

Toch zijn betrokkenen ontevreden, omdat er in Rotterdam juist nieuwe plekken voor gesloten jeugdzorg bij moeten komen.

Harreveld vreest ondertussen dat het gebouw een rotte kies in het dorp wordt, aldus burgemeester Heijman. De investering van 17 miljoen valt volgens hem ook moeilijk uit te leggen aan de bewoners.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden