Seksewijziging? Penis eraf, baarmoeder eruit! 'Dat moet anders'

Braziliaanse transgender maakt zich klaar voor een schoonheidswedstrijd. Beeld epa
Braziliaanse transgender maakt zich klaar voor een schoonheidswedstrijd.Beeld epa

Transgenders in Nederland mogen hun geslachtsregistratie pas aanpassen op het moment dat er flink in hun lichaam is gesneden. Bij de vrouwen die man willen worden moet de baarmoeder eruit. Bij de mannen die liever als vrouw door het leven gaan moet de penis eraf. Schending van de mensenrechten, noemt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens het. Vanavond buigt de Eerste Kamer zich over een wetsvoorstel dat de geslachtswijziging van transgenders moet vergemakkelijken.

Carolien van de Lagemaat wist het eigenlijk al toen ze vrij jong was. Twaalf jaar ongeveer. "Ik was anders. Het klopte niet en dat had ik vrij snel door. Je probeert je dan tevergeefs te schikken naar datgene wat maatschappij van je verlangt. Maar dat lukt gewoon niet." Van de Lagemaat werd in de jaren vijftig geboren als jongen, maar is inmiddels helemaal vrouw. Ook in juridisch opzicht. Als voorzitter van de stichting Transgender Netwerk Nederland maakt ze zich hard voor mensen die in het verkeerde lichaam zijn geboren.

Een noodzakelijk kwaad, stelt de voorzitter. Want ook anno 2013 vertoont de gemiddelde Nederlander bekrompen gedrag als het om transgenders gaat. Van de Lagemaat: "Uit een onderzoek van het SCP van vorig jaar blijkt dat drie kwart van de transgenders zelfmoord heeft overwogen. Bijna 25 procent heeft ook daadwerkelijk een zelfmoordpoging ondernomen. Waarom? Omdat we in de huidige samenleving maar moeizaam een plek kunnen verkrijgen. We komen moeilijker aan een baan, zijn weliswaar gemiddeld hoger opgeleid maar verdienen aanzienlijk minder en worden voortdurend vreemd gevonden."

Huidige wet zorgt voor akelige situaties
De huidige transgenderwet uit 1985 is ook debet aan de moeizame positie van transgenders in onze samenleving, weet Philip Tijsma van COC Nederland. Door de wet is geslachtswijziging juridisch alleen mogelijk na een geslachtsoperatie, volledige sterilisatie en toestemming van de rechter. Voel je je als man volledig vrouw, maar heb je de operaties nog niet achter de rug of zie je daar liever van af? Dan is seksewijziging juridisch onmogelijk. Met akelige situaties als gevolg.

Tijsma: "Een simpel voorbeeld. Je hebt twee succesvolle sollicitatiegesprekken gehad. Maar als je bij het derde gesprek je identiteitsbewijs moet laten zien, gaat het mis. Je ziet eruit als een vrouw, maar in je paspoort staat toch echt dat je een man bent. Op dat moment kun je er zeker van zijn dat de rest van het gesprek gaat over het feit dat je transgender bent. Naar die baan kun je dan wel fluiten."

En hij geeft nog een voorbeeld: de man die in een drukke wachtkamer van de tandarts wordt opgeroepen als 'mevrouw'. Simpelweg omdat zijn geslacht in het systeem niet gewijzigd kan worden. Gênant, maar vooral zeer beledigend voor de persoon in kwestie. "In dat soort gevallen ben je genoodzaakt gevoelige privézaken uit te leggen aan de wildvreemde tandartsassistent", legt de woordvoerder uit.

Zonder operatie ook sekseverandering
Als het wetsvoorstel door de Eerste Kamer komt, is een seksewijziging binnenkort ook mogelijk zonder dat de geslachtsoperaties zijn uitgevoerd. Nu duurt het proces van totale geslachtsverandering vijf tot zes jaar, legt Van de Lagemaat uit. "Als je je aanmeldt bij een transgenderkliniek loop je al snel tegen een wachttijd van ongeveer anderhalf jaar aan. Het daadwerkelijk stellen van de diagnose duurt ook minimaal een half jaar en maximaal een jaar. Pas daarna kom je terecht in het zogenoemde 'real-lifetraject'. Je ondergaat dan de hormoonbehandeling en moet verplicht leven in je voorkeursgeslacht. Weer twee jaar later kom je in aanmerking voor een geslachtsoperatie en daar is de wachttijd ook een jaar voor. In het wetsvoorstel staat nu dat al na één sessie de diagnose vastgesteld kan worden en dan direct het geslacht gewijzigd kan worden. "

De 13-jarige Joppe werd geboren als jongen, maar weet zeker dat ze eigenlijk een meisje is.

Ideaal voor de transgenders, maar de Eerste Kamer is kritisch. Het CDA hamert op betrokkenheid van medici bij het vaststellen van de diagnose. Weer andere partijen hekelen de vroege grensleeftijd van zestien jaar waarop het mogelijk moet zijn een geslachtswijzigingen door te voeren. Volgens Van de Lagemaat is die medische betrokkenheid, die inmiddels wel is opgenomen in het voorstel, een ondermijning van de zelfbeschikking van transgenders. "Je hebt toch ook geen medicus nodig om vast te stellen dat je homoseksueel of heteroseksueel bent? Alsof het mij ontbreekt aan het geestelijk vermogen om zelf in te schatten wie ik ben. Het CDA wil hiermee dat een man altijd man blijft en een vrouw altijd vrouw. Die gedachte druist in tegen alles wat ik heb geleerd over naastenliefde."

Ook over de wens van enkele senatoren om de grensleeftijd van zestien naar achttien jaar te verschuiven laat de voorzitter van het Transgender Netwerk Nederland zich kritisch uit. "Juist in de pubertijd kom je in een kwetsbare fase terecht. Je gaat naar de middelbare school en bent de veiligheid van de basisschool kwijt. Als je je kleedt als een meisje maar de leraar verwijst continu naar je als jongen, dan ben je al snel het pispaaltje van de klas. Verandering is dus ook voor deze groep heel belangrijk."

Van de Lagemaat geeft wel toe dat er in de afgelopen jaren flink wat veranderd is. Ouders gaan samen met hun kinderen naar transgenderklinieken en steunen ze veel meer. Dat was in haar tijd wel anders. "Toen ik jong was, stonden transgenders gelijk aan gekken en pedofielen. Ze moesten opgepakt worden. Daar wilde je als kind niet bijhoren. In die tijd is in Amsterdam een vrouw door de politie in elkaar geslagen. Ze werd ontdaan van haar vrouwenkleding en uiteindelijk in haar nakie de straat weer opgegooid. Simpelweg omdat ze 'geen echte vrouw' was."

De voorzitter hoopt dat met de komst van de nieuwe wet het bestaansrecht van de transgender vergroot wordt. "Vrouwenemancipatie heeft ook tientallen jaren geduurd, dus ik verwacht niet dat er direct van alles verandert. Maar die strijd ervoor moet gevoerd worden. Als we de stappen nu niet zetten, verandert er helemaal niets."

Item van Nieuwsuur over het wetsvoorstel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden