Seks met homofobe racisten

De jonge, Zuid-Afrikaanse regisseur Oliver Hermanus maakte met 'Skoonheid' een psychologisch portret van onderdrukte homoseksualiteit in hedendaags Zuid-Afrika.

'Skoonheid' gaat over Francois, een blanke echtgenoot en vader met een houtzagerij in Bloemfontein, die stiekem seks heeft met andere mannen. Dat wil zeggen, blanke mannen.

Zwarte mannen zijn niet welkom, homoseksuele mannen evenmin. Het verhaal van de oudere Francois die een destructieve obsessie ontwikkelt voor de jongere Christian was vorig jaar de eerste Afrikaans gesproken film in Cannes.

"Tijdens het onderzoek voor mijn film stuitte ik op een verrassende, seksuele, ondergrondse wereld in Kaapstad", legt Oliver Hermanus in rap Engels uit. "Ik kwam op een website met daarop een advertentie waaruit duidelijk werd dat het om een groep mannen ging die elkaar ontmoette in een blanke buurt.

"Het ging om mannen uit de middenklasse, en je kon langs komen als je blank was, getrouwd, en een bepaalde economische achtergrond had. Ik weet niet hoe ze dit soort dingen wilden checken, maar de advertentie was heel specifiek en vrij hilarisch, want het was meteen duidelijk dat het om onderdrukte homoseksualiteit ging, of om biseksualiteit."

Volgens de 27-jarige scenarist en regisseur die met zijn indrukwekkende tweede film werd geselecteerd voor Cannes, en daar samen in een programma stond met cineasten als Gus van Sant en Bruno Dumont, ging het om mannen die in ieder geval niet geassocieerd wilden worden met homoseksualiteit. "Maar daarbij waren ze dus ook racistisch en die combinatie van homofobie en racisme intrigeerde me", vertelt Hermanus.

Het gaat volgens de regisseur om kringen waar zowel homoseksualiteit als een zwarte huidskleur als afwijkingen worden gezien. "Wat ik interessant vind, is dat je dus blijkbaar even uit je eigen wereld kunt stappen en je in een verborgen wereld kunt begeven, maar dat je in het verborgene nog steeds niet los kunt komen van jezelf, en nog steeds geen relatie kunt hebben met een zwarte Zuid-Afrikaan.

"Dus zelfs in die andere wereld, waar niemand je kent, en waar je in principe alle vrijheid hebt, zit je nog steeds met je eigen vooroordelen. Het impliceert dat achter die vooringenomenheid een grote kracht schuil gaat."

Komt het personage van de oudere man die als een blok valt voor de schone jongeling daar ook vandaan?
Oliver Hermanus: "Het is een combinatie van bevindingen. Ik wilde een verhaal vertellen over schoonheid en hoe gevaarlijk en giftig schoonheid kan zijn. Ik had een karakter nodig dat door die schoonheid wordt vernietigd. Zo ontstond Francois, een burgerman die denkt geen toegang te hebben tot al het prachtigs, maar er wel hevig naar verlangt. Omdat hij het niet kan hebben, vernietigt hij het."

Was 'Dood in Venetië' een inspiratiebron? De roman van Thomas Mann of de film van Luchino Visconti?
"Boek en film waren belangrijke referenties, maar ik denk dat als het boek nu geschreven zou worden, dat het dan veel opener en eerlijker zou gaan over de aantrekkingskracht van schoonheid, en niet alleen de waardering ervan. De man wil bij de jongen zijn. Er is sprake van lust.

"In de tijd dat Thomas Mann het boek schreef, exact honderd jaar geleden, was het meer een moralistisch verhaal over schoonheid en de viering van een ideaal. Ik denk dat ik het over hetzelfde wil hebben, maar dan wat minder versluierd, en toegespitst op de aantrekkingskracht die de man voor de jongen voelt."

Rechten voor homoseksuelen zijn nu goed geregeld in Zuid-Afrika.
"De Zuid-Afrikaanse constitutie is vrij indrukwekkend. We hebben een extreem liberaal systeem, zeker in vergelijking met de rest van het Afrikaanse continent. In de meeste Afrikaanse landen is homoseksualiteit illegaal. Dat wil niet zeggen dat Zuid-Afrika geen conservatief land is. Homoseksualiteit is op veel plekken taboe. Kaapstad, waar ik ben geboren en getogen, wordt wel pink city genoemd. Homo-toerisme vormt een groot deel van de aantrekkingskracht van de stad. Maar in Bloemfontijn, waar Francois vandaan komt, kun je niet zomaar openlijk homoseksueel zijn."

Francois verbergt zijn homoseksualiteit achter homofoob gedrag en een dominante houding thuis. Het is een eenzame, tragische gestalte.
"Hij is de vader, de man van de wet. De moeder is er om emotioneel te zijn. Ik denk dat veel families zo zijn ingericht, niet alleen in Zuid-Afrika, maar overal ter wereld. Je neemt een rol aan. Francois volgt zijn vader, die zijn vader volgde.

"Het machismo van Francois is aangenomen gedrag. Wat Francois ook in Christian ziet, is dat hij die lijn niet volgt. Hij staat voor een ander Zuid-Afrika. Hij heeft vrienden met een andere huidskleur. Hij gaat naar de universiteit. Hij spreekt Engels. Hij is veel meer geïntegreerd, en wat heel belangrijk is: Christian is niet bang voor zijn land, zoals Francois wel bang is voor zijn land."

Waar is hij precies bang voor?
"Dat alles hem ontnomen wordt. Francois wil niet zijn waar hij is in het leven, maar hij kan niet weg, hij zit vast. Als hij Christian ontdekt, en het gevoel heeft dat het raam open gaat, voelt hij zich door de jongen, die met zijn schoonheid zo veel macht over hem uitoefent, opnieuw in een val gelokt.

"Daarbij deden de afgelopen jaren in Zuid-Afrika veel verhalen de ronde over mannen die de stap waagden, die de moed opvatten om hun leven een wending te geven, maar het had zo'n dramatische uitwerking op hun familie en omgeving, dat anderen ervoor kozen een schaduwleven te blijven lijden."

U staat als jonge talentvolle filmmaker ook voor een ander, moderner Zuid-Afrika.
"Ik ben zoals de helft van Kaapstad mixed race. En het klopt, ik ben naar de universiteit gegaan in Kaapstad, en daarna naar de filmacademie in Londen. Mijn eerste speelfilm 'Shirley Adams' - over een Zuid-Afrikaanse moeder die voor haar gehandicapte zoon zorgt - werd twee jaar geleden geselecteerd voor het Filmfestival van Locarno. Ik was 25 jaar. Het was mijn afstudeerfilm. Door de goede ontvangst, had ik meteen een Franse partner, en kon ik 'Skoonheid' maken. Ik woon en werk in Kaapstad, maar van daaruit reis ik inmiddels de wereld over."

Uw film past niet in de stroom township-films die we normaal gesproken uit Zuid-Afrika te zien krijgen, met alle clichés vandien.
"De filmindustrie in Zuid-Afrika draait op volle toeren. Er is een grote studio in Kaapstad, en er zijn goede technische voorzieningen. Maar voor filmmakers is het wel een uitdaging. Een geoliede filmindustrie betekent nog geen goede cinema."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden