Seks anno 2006 / Dan maak je maar zin

Aids, incest en de strijd tussen de seksen: jarenlang was de slaapkamer voor seksuologen vooral het domein van problemen. Inmiddels buigen ze zich weer over ’zin’.

door Dorien Pels

Linda de Mol heeft het al gezegd, net als Dr Phil, en heel voorzichtig durven seksuologen het nu ook hardop te zeggen buiten de spreekkamer: vrouwen kunnen best zin maken. Seksuologe Marjo Ramakers: „Ik zeg dat natuurlijk niet zo, dan zou niemand meer komen voor een consult. Maar het is waar dat vrouwen best aan een vrijpartij kunnen beginnen zonder dat ze zin hebben in seks, de opwinding komt namelijk bij veel vrouwen vaak pas als ze bezig zijn.”

Seks terwijl je geen zin hebt? Lang was dat onder invloed van het feminisme onbespreekbaar. „Eerst moesten vrouwen zich bevrijden. Tot vijftig jaar geleden stond in het huwelijkscontract dat je als vrouw beschikbaar moest zijn – zoals dat toen werd genoemd. Zo wilden we dat niet meer. Ik denk dat er nu weer ruimte is voor vrouwen om zich af te vragen wat ze nou werkelijk leuk vinden. Als een van beiden meer of anders zin heeft in seks, waar ben je dan bereid elkaar tegemoet te komen?”

Niet toevallig is het verschil in seksbeleving tussen mannen en vrouwen een van de onderwerpen tijdens het congres dit weekend ter ere van het 25-jarige jubileum van de Vereniging van Seksuologen (NVVS).

Behoeftes die niet bij elkaar aansluiten, het is een van de meest gehoorde problemen in de praktijk in Voorschoten waar Ramakers een keer per week consulten houdt, naast – voor vrouwen – pijn bij het vrijen en – voor mannen – erectieproblemen.

Ramakers, tevens voorzitter van de NVVS: „Veel mensen vinden dat seks spontaan moet zijn. Waarom bespringt de vrouw die man dan niet meer? Dat zie je ook op televisie: het gaat meestal over een man en een vrouw die allebei hartstikke opgewonden zijn.” Haar collega Peter Leusink vult aan: „Op erotische sites op internet gaat het allemaal over vrouwen die graag willen. Dat leidt tot frustraties: in een echte relatie zijn vrouwen lang niet altijd zo gewillig, zeker niet na een paar jaar. Daardoor voelen mannen zich tekortgedaan, en vrouwen zich tekortschieten.’

„Seks is er niet alleen om bepaalde opwinding te bevredigen, zoals in seksfilms altijd het geval is”, zegt Ramakers.

„Maar ook om troost te zoeken, om intimiteit te beleven, om je relatie te versterken. Het helpt soms als mensen er zo naar kijken.”

Leusink is naast huisarts ook seksuoloog. Hij houdt spreekuur in een ziekenhuis in Gouda en in het Academisch Ziekenhuis te Utrecht. Als secretaris van de NVVS wil hij samen met Ramakers de vereniging nieuw leven inblazen. Het vak moet een degelijker imago krijgen, vinden ze.

Eind jaren zestig ging een aantal Nederlandse wetenschappers en artsen zich verdiepen in het nog jonge vakgebied seksuologie dat elders in de wereld al voorzichtig was opgekomen. Leusink: „In de jaren zestig kreeg een collega die was gepromoveerd op het onderwerp anticonceptie en seksualiteit nog een envelop met poep in de bus, ’of hij zijn vieze praatjes voor zich wilde houden’. De afzender was een collega- arts.” Naast wetenschappelijke motieven waren er vooral ook idealen. Seks moest gewoon en bespreekbaar worden en vooral ook leuk, geheel passend bij de uitvinding van de anticonceptiepil en de seksuele revolutie in die tijd.

Al gauw werd de pret gedrukt door studies die begin jaren tachtig aantoonden dat incest veel vaker voorkwam dan ooit gedacht. Vlak daarop volgde de aidsepidemie. De eerste jaren had de nog piepjonge beroepsgroep het druk met de zwarte kanten van seks en kwamen de huis-tuin-en-keukenproblemen problemen nauwelijks aan bod. Ondertussen werd seks wel steeds alomtegenwoordiger: op televisie, in de damesbladen en niet te vergeten overal op het internet. Toch zijn de problemen met seks nog steeds moeilijk bespreekbaar, merken seksuologen. Ramakers: „Artsen, studenten en zorgverzekeraars zeggen vaak nog steeds als ik langskom: Seks? Dat is iets voor tussen twee mensen. Dat is privé.”

Ramakers denkt dat het zou helpen als iedereen iets gewoner over het onderwerp zou praten. Wat dat betreft is ze wel idealist van de oude stempel: „Ieder stel heeft natuurlijk een andere achtergrond. Maar wat je bijvoorbeeld veel ziet is dat mannen de intimiteit terug willen door gewoon seks te hebben en vrouwen eerst iets romantisch willen doen om die intimiteit te bereiken waardoor ze zin in seks krijgen. Dat leidt vaak tot een patstelling. Mannen vinden dat gemeenschap hebben erbij hoort, terwijl vrouwen ook wel eens alleen willen knuffelen of zoenen. Waardoor ze dan helemaal niets meer doen en er ook maar niet meer over praten.” En ook Leusink zegt: „Het is nog sterker. Ondanks al die expliciete informatie die in omloop is, zijn er nog steeds vrouwen die niet weten wat een clitoris is en wat je daarmee kunt.”

Ramakers: „Wat wij zien gaat niet over vibrators, maskers, touw en leer, zoals de realityprogramma’s op tv ons wel eens willen doen geloven. Ze hoeven geen trucs, ze willen gewoon een beetje leuke seks.”

Het helpt het vak niet dat iedereen zich seksuoloog mag noemen. De beroepsgroep heeft het nog niet voor elkaar gekregen haar nut zodanig te bewijzen dat de zorgverzekeraars heil zien in het vergoeden, wel heeft het een keurmerk voor de leden. Alleen in de academische ziekenhuizen werken inmiddels wel seksuologen die erkend zijn door verzekeraars. „Ik hoor nog steeds: Mijn huisarts zei, u moet gewoon een glas wijn nemen om te ontspannen”, zegt Ramakers. „Alsof ze dat niet zelf had kunnen bedenken. Die dokter realiseert zich niet dat mensen echt niet naar de huisarts stappen als het een keertje niet lukt.”

Een consult bij Ramakers kost 100 euro, te betalen uit eigen zak. Maar de seksuologen lobbyen er momenteel op los om kamerleden en verzekeraars te overtuigen van hun nut. Daarbij wordt de NVVS gehinderd door het geringe degelijke onderzoek dat naar seksbeleving is gedaan. Leusink: „We zijn allemaal zo druk met hulpverlenen, dat de wetenschap erbij is ingeschoten.”

Nu is wel de farmaceutische industrie op de seksualiteit gedoken. Min of meer per ongeluk werd eind jaren negentig ontdekt dat een bepaald bloeddrukverlagend middel ook erectieversterkend werkt. Leusink is blij met medicijnen als Viagra. Maar een pil alleen is niet genoeg. „Bij een pil hoort een gesprek. Stel iemand heeft twee, drie jaar erectieproblemen. Dan is de seks vaak bijna verdwenen uit de relatie, er werd er al lang niet meer geknuffeld, niet meer gezoend. Dan heb je met een pil ook niet meteen een liefdesleven terug.” Met zijn website erectie.info lift Leusink mee op het succes van de pillen – daar ook te bestellen.

De pillenfabrikanten hadden de smaak te pakken gekregen. Wat een geld zou er te verdienen zijn als er een lustopwekker voor vrouwen gevonden werd. Na een groot onderzoek is de poging om Viagra-voor-vrouwen te maken echter alweer gestaakt. Leusink: „Het blijkt dat de seksbeleving van vrouwen ingewikkelder in elkaar zit dan van mannen. Het gaat om hoe zij zich voelt, veel meer dan om een lichamelijke reactie.”

Hoe dat precies zit, is nog niet duidelijk. Het degelijke onderzoek dat daarnaar is gedaan deed psychologe Ellen van der Laan van de Universiteit van Amsterdam. Zij ontdekte na een groot experiment dat vrouwen als ze naar erotische films keken, net als mannen wel degelijk een lichamelijke reactie hadden, terwijl ze zich daar niet altijd van bewust waren, terwijl mannen altijd merkten dat ze opgewonden waren. Waaruit je de conclusie zou kunnen trekken dat vrouwen dus lang niet altijd bij voorbaat voelen dat ze opgewonden zijn. Ramakers: „Jammer genoeg is daar nog geen vervolgonderzoek op gekomen.”

Ramakers verwijt de beroepsgroep verder dat die nog te veel alleen met een Nederlandse blik kijkt. Allochtonen komen nooit bij een seksuoloog. Ze was bijvoorbeeld zelf best trots op de leus ’zin maken om zin te krijgen’. „Dat stond in een soort tienpuntenlijst voor studenten. Maar toen ik dat een keer liet zien aan een Iraanse arts, begreep die er helemaal niks van. Zin maken? Zin krijgen? Blijkbaar sloot dat totaal niet aan bij haar beleving. Zij vond dat seks gewoon bij de huwelijkse plichten hoort.”

Wel meer aandacht is er voor het onderwerp seks op latere leeftijd. Leusink spreekt veel oudere mensen in het ziekenhuis, bijvoorbeeld met erectieproblemen. „Die help ik met zoeken naar andere manieren om intiem te zijn. Het is trouwens zelden een reden om uit elkaar te gaan. ’Het is maar seks’, zeggen ze dan. Een relatie bestaat uit meer.”

Hoewel cijfers van het CBS zeggen dat een op de vier stellen vanwege seks stuk loopt, betwijfelt Ramakers of dat de hoofdreden is. In een goede relatie komen mensen er meestal wel uit. Zij krijgt in haar praktijk veel stellen met jonge kinderen. „Vooral vrouwen hebben moeite om na de zwangerschap en de bevalling het geboortekanaal weer te zien als seksueel. Ze moeten twee keer een omslag maken: het moederschap even parkeren en die lust terug vinden. Mannen zijn al die tijd gewoon doorgegaan met man-zijn en vinden voor hun seksuele gevoelens geen uitweg. Vandaar ook dat mannen juist in die periode vaak vreemdgaan.”

Ramakers wil haar vak niet belangrijker maken dan het is. De meeste mensen hebben helemaal geen seksuoloog nodig. „En ik, of welke seksuoloog dan ook, zal de laatste zijn die zegt: u moet seks hebben”, zegt Ramakers. „Maar als iemand tegen mij zegt: ik leid een topleven maar ik heb geen seks, dan geloof ik dat toch niet zo.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden