Seismologen: Istanbul staat zware aardbeving te wachten

Beeld van de Bosporus en de miljoenenstad Istanbul.Beeld reuters

Istanbul moet zich opmaken voor een grote aardbeving. Dat voorspelt een team van Turkse en Amerikaanse seismologen, dat de bewegingen van de aardkorst in de buurt van de Turkse miljoenenstad aan de Bosporus heeft onderzocht. Maar wanneer die beving komt kunnen ze niet voorspellen.

De onderzoekers bestudeerden 20 jaar aan gps-satellietgegevens om te kijken hoe de aardkorst bij Istanbul verschuift. Op die manier konden ze uitrekenen op welke manier de spanning in de bodem aan het oplopen is. Ze zagen dat de bodem onder de Zee van Marmara, ten zuiden van de stad, blijft 'haken' en niet doorglijdt zoals zou moeten, zo staat in hun studie die is gepubliceerd in de jongste editie van het wetenschapsblad Geophysical Research Letters.

Istanbul ligt bij de Noord-Anatolische Breuk, een breuklijn van ruim 1100 kilometer die van oost naar west onder Noord-Turkije loopt en door de Zee van Marmara. Op deze breuklijn schuiven de Euraziatische en Anatolische aardplaat tegen elkaar. Doordat delen van platen blijven haken wordt er spanning opgebouwd in de bodem - een zogeheten 'seismisch gat'. Die spanning moet er op de een of andere manier een keer uit. Dat kan met veel kleine aardschokken achter elkaar, maar in Istanbul gebeurt dat meestal in één keer.

De aardbevingen die zich in het verleden op verschillende plaatsen langs deze breuklijn hebben voorgedaan waren eerst in het oosten en vonden vervolgens steeds meer naar het westen plaats. De laatste grote aardbeving in dit gebied was in 1999. Het epicentrum lag toen bij de stad Izmit, 100 kilometer ten oosten van Istanbul.

Deze beving had een kracht van 7,6 op de schaal van Richter. Er vielen ruim 17.000 doden en ongeveer 45.000 gewonden. Dat deze beving een keer zou plaatsvinden hadden seismologen destijds ook voorspeld na uitvoerige analyses van eerdere bevingen en bewegingen in de aardkorst.

Turkije ligt in een gebied met grote seismische activiteit. In oktober 2011 kostte een aardbeving van 7.2 op de schaal van Richter in de oostelijke regio Van het leven aan zeker 600 mensen.Beeld EPA

De eerstvolgende grote beving, zo denkt het Turks-Amerikaanse onderzoeksteam nu, vindt waarschijnlijk plaats onder de Zee van Marmara, ongeveer 8 kilometer ten westen van Istanbul. Daar vonden de seismologen een sectie van de breuk - het zogenoemde Prinseseiland-segment - waar al 250 jaar geen aardbeving is geweest.

Volgens hun berekeningen zou dit deel al 2,4 tot 3,3 meter opgeschoven moeten zijn, maar is dat niet gebeurd. Bij een aardbeving zou de aarde dus in een paar seconden tijd ruim 3 meter op kunnen schuiven. De aardschok die dat veroorzaakt kan een kracht van 7 op de schaal van Richter of zelfs zwaarder hebben.

In de Istanbul wonen ongeveer 14 miljoen mensen, net iets minder dan in Nederland. "Veel gebouwen zijn oud en niet gebouwd naar de modernste normen gebouwd", zegt onderzoeker Michael Floyd op de website van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). "En omdat het vliegveld is aangelegd op een plaats waar de grondbewegingen waarschijnlijk groot zullen zijn, zal het moeilijk zijn om snel hulptroepen ter plaatste te krijgen. Helaas voldoet 90 procent van de gebouwen in Istanbul niet aan de constructie-eisen, dus die zijn misschien niet bestand tegen de te verwachten aardbeving."

Het probleem is dat niet te voorspellen is wanneer en op welke locatie precies de spanning in de bodem bij Istanbul zich zal ontladen. "Aardbevingen zijn niet regelmatig of voorspelbaar", aldus Floyd. "Er kunnen levens voorbijgaan zonder beving. Maar er is maar eentje nodig om veel levens te treffen. Bij Istanbul komt het neer op: wees altijd voorbereid."

Veel gebouwen in Istanbul zouden niet voldoen aan de bouwnormen, en daarom niet aardbevingsbestendig zijn. (archieffoto)Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden