Ségolène Royal / Links politica met rechtse waarden

Haar vader dacht dat vrouwen voorbestemd waren voor het huishouden. Maar Ségolène Royal zou best eens de eerste vrouwelijke president van Frankrijk kunnen worden.

De eerste die haar een grote toekomst voorspelde was Jean-Marie Le Pen. Hij kende haar niet, had alleen gezien hoe zij omging met de media en haar optredens in het parlement met belangstelling gevolgd. „Over vijf jaar", zo zei Le Pen nadat hij de socialisten in 2002 een traumatische nederlaag had bezorgd, „is Ségolène Royal hun kandidaat".

Het politieke gevoel van de oude volkstribuun had hem niet bedrogen. Royal onttrok zich met succes aan de richtingenstrijd in haar partij tussen ouderwets links en realistisch links en ging op zoek naar het volk.

Doelbewust verwijderde zij zich van de ideologische basis van de Parti Socialiste. Zij koos voor thema’s waarvan zij de politieke waarde als onderminister van onderwijs en gezinszaken had ontdekt en die in haar eigen progressieve kring waren verwaarloosd: familie, opvoeding, misdaad, asociaal gedrag. „Waar zijn de ouders?", vroeg zij op het hoogtepunt van de rellen in de voorsteden in november 2005.

Een vrouw van links die rechtse waarden belichaamt, het bleek een gouden greep. Peiling na peiling bleek dat zij als enige in staat zou kunnen zijn om de rechtse kandidaat Sarkozy te verslaan. In die peilingen staat ze ongeveer op gelijke hoogte met hem.

Royal weerstond alle aanvallen tijdens de socialistische voorverkiezing. „Als ik huil, is het gebeurd met me", zei ze na een optreden van oud-premier Lionel Jospin, die ook nog even in beeld was als socialistische kandidaat. Jospin had zich voor een zaal partijleden geëmotioneerd getoond. „Als mij dit was overkomen, zouden ze het alleen nog maar over mijn kwetsbaarheid hebben gehad."

Haar ambitie en haar hardheid – haar man en vader van haar vier kinderen, partijleider François Hollande, moest weleens huilende chauffeurs en andere geschoffeerde medewerkers tot bedaren brengen – hebben hun wortels in een kindertijd die werd gedomineerd door een autoritaire vader. Haar vader is er ook verantwoordelijk voor dat zijn dochter voor links koos. Rechts deed haar teveel aan hem denken.

Jacques Royal was een militair die alle oorlogen van zijn generatie verloor. Als 19-jarige maakte hij de nederlaag tegen de Duitsers in 1939 mee, daarna volgden de vernedering van Dien Bien Phu in 1954 en het Algerijnse debacle van 1962. Hij ging, vol wrok, met vervroegd pensioen en ontwikkelde zich tot een ware huistiran. Zijn vier zoons, voorbestemd om het land te dienen, bracht hij discipline bij door ze op te sluiten in een donkere kelder of kaal te scheren.

Voor zijn vier dochters, die later toch alleen maar hun echtgenoten hoefden bij te staan, was hij minder streng en had hij ook minder aandacht. Maar voor allemaal gold: alleen wassen met koud water, geen verwarming in de slaapkamer, geen toetjes en zoetigheid. Het ochtendgebed, de vespers en de mis op zondag werden nooit overgeslagen.

Van armoede was geen sprake, het Spartaanse regime was geen kwestie van noodzaak. Het gezin woonde vanwege vaders carrière in ruime huizen met personeel op het eiland Martinique en in Senegal, waar in 1953 Ségolène (toen nog Marie-Ségolène) werd geboren .

Toen Jacques Roy luitenant-kolonel af was, vestigde hij zich in een huis met twee verdiepingen en tien kamers in Chamagne, een dorpje in de Vogezen. Ze zijn er de eersten met een televisie en een wasmachine, de zomervakanties worden doorgebracht in de huizen van de grootouders aan de Côte d’Azur en Bretagne.

Moeder Hélène is volgzaam. Marie-Ségolène vond het volgens Daniel Bernard, een van haar biografen, altijd vreemd om op schoolformulieren achter de vraag beroep moeder ’zonder’ in te vullen, gezien de uren die zij doorbracht met wassen, opruimen, koken en schoonmaken.

Al vroeg bleek de vierde Royal niet van plan haar ondergeschikte positie te accepteren. Zij maakt het de pastoor van Chamagne lastig. Waarom hebben vrouwen volgens het Evangelie niet dezelfde rechten, terwijl we toch allemaal kinderen van God zijn? vraagt ze hem. Hij antwoordt: man en vrouw zijn gelijk voor God maar beiden hebben andere kwaliteiten.

Het overtuigt haar ervan dat ze alleen door een lange studie financiëel zelfstandig kan worden. Er gloort licht aan het einde van de tunnel: vader Jacques is trots op de schoolprestaties van zijn dochter die hij omschrijft als ’hoogbegaafd’ en ’de beste van mijn kinderen’.

Als zij vijftien is, in 1968, stemt hij ermee in dat zij zich inschrijft voor het internaat Notre-Dame in Epinal. Hierna mag Marie-Ségolène economie studeren in Nancy. Uiteindelijk hoopt ze zo aan het prestigieuze ’Institut des études politiques’ in Parijs politieke wetenschappen te gaan studeren.

In Chamagne komt inmiddels de rest van de familie in opstand. Moeder Hélène verlaat het huis, de kinderen zijn solidair. Jacques weigert op religieuze gronden de scheiding, en betaalt geen alimentatie of studiekosten. Jarenlang procedeert Marie-Ségolène tegen haar vader, die zij nooit meer zal zien. Hij zal moeten betalen, zij ziet het ook als een schadevergoeding voor zijn liefdeloosheid. In 1977 belandt ze via het feminisme bij de Parti Socialiste.

Zij wint haar zaak, vlak voor de eenzame dood van Jacques in 1981. Hij stierf aan longkanker, zonder zes van zijn acht kinderen te zien. Alleen bij de begrafenis zijn ze er allemaal. Ook Ségolène die het ’Marie’ inmiddels uit haar naam heeft geschrapt. Alleen Ségolènes jongste broer Antoine (niet broer Gérard, die later als geheim agent betrokken zou zijn bij de aanslag op het Greenpeaceschip de Rainbow Warrior) verzoent zich min of meer met hem. Op zijn voorwaarden: „Geef mij nooit meer een bevel!".

Ségolène heeft inmiddels ’Sciences Po’ afgerond en is doorgedrongen tot de school voor de bestuurlijke elite van het land, de ücole nationale d’adminstration, de ENA. Hier ontmoet zij François Hollande, die bekend staat als de beste van de lichting 1980, waar onder anderen ook Dominique de Villepin deel van uitmaakt. In mei 1981 stappen Royal en Hollande over de drempel van het Elysée-paleis. Zij assisteren Jacques Attali, de rechterhand van de net gekozen president François Mitterrand.

Zij zal haar vasthoudenheid en vechtlust nodig hebben tegen haar rivaal Sarkozy. Met twee onderministerschappen (onderwijs en gezinszaken) kan zij zich op het gebied van ervaring, dossierkennis en autoriteit niet met hem meten. Bovendien is Sarkozy – geen product van de ENA, maar van huis uit advocaat – een betere debater.

Royal stelt daar vooral persoonlijke kwaliteiten tegenover: zij kan luisteren, belooft zij, bruggen bouwen en een compromis zoeken. „Ik ben geen populist, ik zal zal de Fransen nooit tegen elkaar opzetten", zei ze over het verschil tussen haar en ’Sarko’.

In zekere zin hebben de Fransen volgend jaar april de keus tussen een moeder en een chef, zoals een commentator van de krant Le Figaro het formuleerde.

Grootste probleem voor Royal is het bewaren van de frisheid: er zijn nog 160 dagen te gaan tot de eerste ronde in april volgend jaar. „Tot nu toe verloor ze elke keer als ze haar mond opendeed stemmen", constateert haar ’ontdekker’ Le Pen nu. En inderdaad zakte Royal na elk tv-debat met haar tegenstanders Dominique Strauss-Kahn en Laurent Fabius in de gunst van de partijsympathisanten.

Ze zal overtuigender moeten duidelijk maken dat ze competent is, veel meer te bieden heeft dan alleen maar ’haar persoonlijkheid, imago en marketing’, zoals de conservatieve econoom Nicolas Baverez het ’Ségolisme’ vilein samenvatte.

Een ander risico is haar idee van de ’participatieve democratie’: zij nodigt burgers uit in samenspraak standpunten formuleren en zij wil de controle op de prestaties van politici met volksjury’s vergroten.

Aardig, als het is bedoeld om de massaal afgehaakte kiezers weer bij de politiek te betrekken, zeggen de sceptici. Maar, zo waarschuwen zij, die volksjury’s zijn doodeng, en wie ook nog het doorhakken van knopen over wil laten aan ’het humeur van de massa’s’ speelt met vuur. Wie de wijsheid van het volk tegenover het falen van de elites stelt, riskeert het wantrouwen van burgers jegens hun vertegenwoordigers alleen nog maar groter te maken, aldus Royals partijgenoot Pierre Moscovici.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden