Scoren met werk in Heerlen

Werken is een remedie tegen drugsoverlast. Rotterdam had de primeur met een uitzendbureau voor junks. Heerlen is ook begonnen en heeft met het project 'Loon naar Werken' meer aanloop dan het aankan.

Karl Wetzler rijdt door het centrum van Heerlen naar de opvangplaats van het Leger des Heils. Hij steekt regelmatig zijn arm door het open raam om mensen te groeten. De begeleider van het project 'Loon naar Werken' was vijftien jaar lang verslavingsexpert. ,,Negentig procent van alle verslaafden hier ken ik. Hun familie, hun achtergrond, hun verhalen.'' Hij wijst naar een groepje bij een bushalte. ,,Vroeger lagen zij in portieken, nu zijn ze op weg naar begeleid werk.''

Heerlen, met zijn 95000 inwoners, was berucht om de drugsoverlast. Volgens een onderzoek van de gemeente uit 2001 voelde de helft van de inwoners zich onveilig in het stadscentrum. Een harde kern van drugsverslaafde dak-en thuislozen hield zich bezig met autokraken, straatroven en woninginbraken. De hulpprogramma's sloegen bij hen niet aan.

,,Dit moeten we anders aanpakken'', dacht Wetzler. Terwijl de gemeente een 26,3 miljoen euro kostende operatie inzette om de stad veiliger te krijgen, zon stichting Der Sjtiel ook op een manier op de junks van de straat te krijgen. In juni 2002 begonnen ze met hun plan, afgekeken van Rotterdam. Voor zes euro per dag, een lunch en een maaltijdbon maken verslaafden en daklozen vier uur lang de straten van Heerlen schoon. Onder werktijd mag niet worden gebruikt.

Der Sjtiel zorgt voor werk, andere hulpinstanties als het Leger des Heils en het Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs (CAD), bieden onderdak en begeleiding. Toch blijkt werk de spil in het proces van terugkeer naar de samenleving.

,,Het is een ouderwets idee'', zegt Nora Storm, die in Rotterdam het idee uitwerkte. ,,Met werk en slaap los je uiteindelijk alles op, omdat je dan niet de tijd hebt om aan je zorgen te denken.'' Storm zette in 1995 met een handjevol medewerkers Topscore op, een uitzendbureau voor verslaafden. Inmiddels doet een accountantsbureau daar de boekhouding. ,,We zijn nogal gegroeid, ja.''

De werkwijze is volgens Storm simpel: ,,Wanneer mensen werken, presteren ze iets, voelen ze zich goed. Als ze aan trots winnen nemen ze gaandeweg ook meer verantwoordelijkheid voor zichzelf. Ze overwegen om begeleid te gaan wonen, of het drugsgebruik te minderen. Tijdens het werk mogen ze niet gebruiken. Dat zijn alvast gewonnen uren. Maar ook na het werk hebben ze minder behoefte aan drugs omdat ze dan moe en voldaan zijn.''

,,Werk is een kans op verbetering'', zegt J. van Asperen, directeur van Der Sjtiel. ,,Je krijgt daardoor een zinvolle dagbesteding, je bouwt eigenwaarde op, en je verdient geld. Ik geloof dat iedereen in het drugsmilieu uiteindelijk weg wil uit de subcultuur van agressie en leegte. Voor de harde kern is de stap naar werk echter te groot.'' Veel verslaafden leven volgens hem al zolang op straat dat zij niet gewend raken aan de discipline van een normale baan. Daarom werken de verslaafden en daklozen bij 'Loon naar Werken' per dag.

,,Dat is zo laagdrempelig dat veel verslaafden het best eens willen proberen. Als ze vandaag wel willen werken, maar morgen niet, dan kan dat. Ook dwingen we hen niet om af te kicken, of onderdak te zoeken. Als ze dat willen, moeten ze dat op eigen initiatief doen.''

Rupert (52) is één van de succesverhalen van het project. Anderhalf jaar geleden begon hij als dakloze drugsverslaafde met het opruimen van straatafval. Inmiddels is hij afgekickt, woont hij in een zorgpension en heeft hij betaald werk bij een sociale werkplaats. ,,De hoop op een fatsoenlijk leven geef je nooit op'', zegt hij. ,,Ook niet als je gebruikt. Je wilt een leven zoals je dat door je ouders is voorgehouden. Nu komt zo'n leven steeds dichterbij. Als ik maar blijf volhouden.''

Appie (37) één van de eerste verslaafden die meedeed, boekte niet zulke resultaten. Zijn drugsgebruik heeft hij niet geminderd, hij woont nog op straat. ,,Echt opnieuw beginnen is maar voor weinigen weggelegd'', zegt hij. Toch werkt hij graag bij 'Loon naar werken'. Niet voor het geld, want met het verkopen van de straatkrant verdient hij meer. ,,Je doet het voor de sfeer. Als je met een groepje jongens weer een stuk schoonmaakt dan voelt dat goed. Aan de bedrijfskleding kun je zien dat we ergens bijhoren, en door werk krijgen we respect. Bewoners die ons eerst scheef aankeken komen nu koffie en vlaai brengen.''

Ook de gemeente Heerlen merkt dat de inwoners blij zijn met het project. Volgens voorlichtster Cobussen is de overlast met sprongen gedaald. Afgelopen maand verstrekte de gemeente dan ook een subsidie van bijna 26.000 euro om het project te kunnen uitbreiden. ,,Dagelijks werken er nu drie groepjes van ongeveer acht mensen'', zegt directeur Van Asperen. ,,In totaal zijn er ongeveer zestig verslaafden bij Loon naar Werken bezig geweest. Dat is bijna de helft van de harde kern veroorzakers van overlast in Heerlen en omstreken, die in de reguliere hulpverlening nooit zijn geslaagd.''

'Loon naar Werken' vindt navolging in Venlo, maar in deze Limburgse gemeente is er minder animo onder de drugsverslaafden. Heerlen kan de aanvragen niet aan, bij nieuwe aanmeldingen wordt 'nee' verkocht. ,,Het zijn er meer dan we aankunnen'', zegt begeleider Wetzler. ,,We hebben niet genoeg geld om iedereen te helpen.'' Hij parkeert zijn auto voor het opvangtehuis van het Leger Des Heils. Hier staan iedere ochtend taxibusjes om de verslaafden van en naar hun werk te brengen.

Binnen hangt een chloorlucht. Aan een tafel zitten een paar nerveus kijkende verslaafde vrouwen. ,,In januari zaten hier negentig mensen'', zegt Wetzler. ,,Velen werken nu.'' In de hoek is een groepje bezig met het schoonmaken van de vloer en de toiletten. De douches en de slaapzalen een verdieping lager zijn al geboend. Henri, een boomlange medewerker van de opvang, houdt toezicht. ,,Jongens die bij Loon naar Werken bezig zijn, vertellen hun verhalen soms in de slaapzalen,'' zegt hij. ,,Daar worden anderen enthousiast van. Het is een soort mond op reclame.''

Een paar woonblokken verder, op de parkeerplaats aan de Van Eycklaan ruimt een andere groep medewerkers van het project, straatvuil op. Ze dragen gele hesjes met het logo van de stichting op de rug. Naast het busje van de stichting ligt een stapel volle vuilniszakken. Wetzler: ,,De score van anderhalf uur.'' Maurice gooit de laatste zak op de hoop. ,,We werken altijd hard'', zegt hij. ,,Dan kun je tenminste trots zijn op jezelf.''

Als Wetzler later op de middag voor het stoplicht staat met zijn auto, stopt naast hem het busje met Maurice's ploeg. ,,Waar moet je heen'', wordt door het raam geroepen. ,,Naar het station'', antwoord Wetzler. In het busje wordt een vermanende vinger opgestoken. ,,Goed zo'', grinnikt Wetzler, terwijl hij optrekt. Het is een opmerking voor insiders, legt hij uit. ,,Je gaat naar het station als je drugs wilt scoren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden