Schuttingtaal, maar van Ai Weiwei, en dus goed

Met zijn eerste single en een videoclip verwerkt de Chinese kunstenaar Ai Weiwei zijn trauma van 81 dagen in detentie. Vooral het Westen is onder de indruk.

PEKING - De tekst bestaat voor negentig procent uit schuttingwoorden, op een groezelig geluidsbehang van elektrische gitaren. Kunstenaar, dissidente blogger en professioneel dwarsligger Ai Weiwei is nu ook rockmuzikant.

Zijn eerste single kwam woensdag uit. Onder de titel Shaboyi - dit is zulk grof Chinees dat The New York Times het niet vertaalt, maar sufkut benadert de betekenis - verwerkt Ai 81 dagen in illegale detentie. In 2011 hadden de Chinese autoriteiten genoeg van zijn provocaties en sloten hem, zogenaamd wegens belastingontduiking, op.

Twee jaar later verwerkt hij het trauma. Hij heeft de cel nagebouwd in zijn atelier, compleet met een door spaarlamp verlichte brits en toilet, en in dat decor laat Chris Doyle, die samenwerkte met vermaarde regisseurs als Zhang Yimou en Wong Karwei, zien wat hij kan.

Het is Boyles verdienste dat de video op het eerste gezicht een feest voor het oog is. Ai die onder toeziend oog van twee soldaten doucht - stromend water vervaagt zijn gezicht en luidt een droomfase in. Nachtmerrie-achtige schok: een wc-pot vol goudvissen wordt aangevallen door krabben. De hexie ofwel rivierkrab is in China een synoniem voor harmonie, hetgeen weer staatsjargon is voor politieke repressie. Ai Weiwei die zijn haar laat afscheren door een kind, waarna hij in lingerie en makeup over een catwalk loopt. In politieuniform slaat hij zijn halfnaakte bewakers met een zweepje.

Die bewakers brachten hem op het idee voor het muziekproject, zegt hij. Twee soldaatjes van in de twintig, die al drie jaar in de gevangenis werkten en zich kapot verveelden. Toen ze Ai vroegen of hij stiekem een liedje kon zingen, nam hij zich voor muziek te maken na zijn vrijlating. De single is een onderdeel van een album Divina Commedia, dat Ais persoonlijke hellegang beschrijft.

De staatscensuur weert de videoclip en publiciteit van het internet, maar fans van Ai Weiwei zien het filmpje met behulp van technische foefjes wel. Het is echter niet zo dat héél jong en muziekminnend China zich deze dagen vergaapt aan een vals zingende man van middelbare leeftijd. Ai Weiwei is internationaal de onvermijdelijke Chinese kunstenaar, maar in eigen land boeit hij slechts een kleine kring volgelingen.

Volgens Zhou Wenhan, kunstcriticus van de Chineestalige editie van de Financial Times, sluit Ais thematiek niet aan op de belevingswereld van de gemiddelde Chinees. "Die maakt zich druk over milieuvervuiling, onveilig voedsel, de scheve welvaartsverdeling en file-leed. Ai doet aan sarcasme om het sarcasme. Hij maakt kunst als een one-liner. Dat is in dit tijdperk van sociale media van het grootste belang."

De video beantwoordt aan de verwachtingen van westerse media over politieke onderdrukking door de Chinese staat. Eerste shot: gevangene met zwarte kap over het hoofd. Twee witte karakters: 'verdacht'. Wit op zwart is in China voorbehouden aan rouwuitingen. Kap wordt van hoofd gerukt. Prachtig uitgelicht komen de gevangenis-clichés allemaal voorbij. Vooral veel marcheren. Gesteven broeken, goedkope schoenen, strakke soldatenkoppen, geüniformeerde schouders. Briljant, compromisloos, schokkend, kreunen recensies in het westen. "Het is niet belangrijk wat hij maakt", zegt Zhou, "het feit dat Ai Weiwei iets maakt, is genoeg."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden