Schurvelend de zomer in

We waren 'talig' die dag en besloten tot een wandeling van mooie woorden. Van schurvelingen, dijkval en preekhil, van haaymeten en hoagten. Een tocht door het verre verleden én door zoete herinneringen. Op naar Goeree.

Ouddorp - het 13de-eeuwse dorpje waar we onze wandeling beginnen - heeft nog niets van zijn kneuterigheid verloren. Strandmolentjes zijn nog steeds een belangrijk verkoopartikel en de wagens met hooi rijden gewoon door het dorp. Lekker ouderwets, maar de Grote Geschiedenis wacht.

Te beginnen die van de schurvelingen.

Al snel nadat het eerste deel van Goeree, polder Oudland, op de zee was gewonnen, begon men met akkerbouw. Het stoof en woei daar nogal in die jaren en om de gewassen te beschermen tegen de zoute wind en spray, werden wallen opgeworpen rondom de akkertjes. Stekelige struiken daar bovenop moesten tegen beestenvraat beschermen en zo werden de schurvelingen - de bestruikte wallen - en de haaymeten - de omwalde akkertjes - 'geboren'.

Jaren verstreken. De grond raakte uitgeput en omdat het grondwater eigenlijk te diep zat, besloot men tot uitmijnen. De akkers werden afgegraven tot op de dieperliggende kleilaag. De overtollige grond werd op de schurveling gegooid die daarmee tot hoagten promoveerde. De moderne tijd en de behoefte aan grond voor dijkverzwaring deden vrijwel alle schurvelingen verdwijnen en ook hoagten zijn inmiddels knap zeldzaam. In de Kleistee, een klein natuurgebied in handen van het Zuid-Hollands Landschap, vind je er nog een paar.

Direct als we het draaihekje door zijn, wanen we ons in een andere wereld. Niet alleen is het opeens doodstil en verlaten, maar bovendien oogt het landschap bijna buitenaards met 'dijkjes' en bijbehorende greppels.

We ontdekken kruipend stalkruid, zandblauwtje, vogelpootje en vroegeling en proeven de zoete geur van reukgras. Een roodgele gloed maakt het grasland wonderschoon en eigenlijk zijn we nu al tevreden. Maar de Westduinen wachten; een van de weinige duingebieden die de afgelopen eeuwen nooit op de schop is gegaan en daardoor nog net zo hobbelig is als toen het ontstond. Al die eeuwen lang zijn de duinen wel begraasd waardoor ze uitgemergeld en daardoor rijk aan bijzondere bloemen zijn. Maar toch. Alle authenticiteit ten spijt, ogen deze Westduinen vooral merkwaardig. Er staan enorme marinezendmasten; een vijand is in de verste verte niet te zien! Ook de vegetatie stelt teleur. Althans de zichtbaarheid. Vanwege de kwetsbaarheid van herfstschroeforchis, slanke duingentiaan en andere zeldzaamheden zijn de duinen afgesloten.

De stalletjes langs de weg met 'groenten te koop' compleet met blikje geld, doen het vijanddenken snel vervagen; hier geen kassajuf maar vertrouwen.

Even is er de pregnante herrie van de N57 - nog zoveel rustiger in de herinnering van tien jaar geleden - maar dan mogen we de Preekhilpolder in. Of op, beter gezegd, want we lopen op de dijk langs het Grevelingenmeer. Margrieten, bloeiende grassen, klokjes en akkerwinde strelen de benen, vlinders fladderen rond het hoofd en het genoegen is groot ondanks de krassende distels die moeilijk te vermijden zijn. Wat heerlijk toch als een dijk niet met asfalt is overgoten maar gewoon nog ouderwets hobbelbobbelig mag zijn. Met een matkop en roodborst zingend in de struiken, sprinkhanen stridulerend vanuit het gras, visdieven krijsend boven het water en een kleine karekiet roepend vanuit het riet is de kakofonische dierentuin compleet en geheel naar wens. Hoewel we vanwege de weg links van ons geneigd zijn het hoofd op rechts te richten, blikken we toch even naar links om de inlaag - ook alweer zo'n historisch kleinood - te aanschouwen. Omdat de dijk rond 1881 al zijn beste tijd leek te hebben gehad, werd voor de zekerheid landinwaarts alvast een nieuwe dijk aangelegd. De benodigde grond werd tussen een oude en nieuwe dijk afgegraven waardoor de inlaag ontstond. Het licht brakke water oogt net zo blauw als de lucht erboven, het groen bijna onnatuurlijk knallend.

Het heden is heerlijk, wellicht bij de gratie van het verleden dat steeds opdringerig aanwezig is. Een merkwaardige bocht in de dijk - de Val - blijkt het gevolg van een dijkval; door de schurende werking van - destijds de zee - raakte de dijk ondermijnd.

Er kwam een nieuwe dijk landinwaarts en daarmee ook hier een vogelrijke inlaag. Links van ons, beneden, ligt de Schans, een 17e-eeuws verdedigingswerk bestaande uit aarden wallen en we besluiten links links te laten.

Hoe verder we lopen des te prettiger het wordt: de Oudelandse Zeedijk heeft overtuigende bloemdijkpretenties. De enorme distels tieren welig maar met de broekspijpen op winterstand is het best te harden.

Het vogelkijkscherm in natuurgebied Koudenhoek van Staatsbosbeheer is een regelrechte deceptie. Niet alleen is het pad erheen ook voor groot struinliefhebbers iets té 'avontuurlijk' met kuitklemmende kuilen, maar bovendien beneemt hoog gras het uitzicht.

Om een hernieuwde confrontatie met de N57 uit de weg te gaan klimmen we weer de Oudelandse Zeedijk op en zie, opnieuw is de verrukking daar.

De zon verzilvert het stille water, wolken brengen vorm in het firmament en op een zandplaat drentelt gevleugeld gespuis op hoge poten.

Route:

Wij liepen een gedeelte van de Zeedorpenroute van het Zuid-Hollands Landschap. Niet gemarkeerd maar beschreven op www.zuidhollandslandschap.nl/natuur-bij-u-in-de-buurt/route/zeedorpenroute-ouddorp

Lengte: 18 kilometer

Start: VVV Ouddorp, Bosweg 2, 3253 XA Ouddorp. Halverwege de Westduinen routeverkorting volgen via de Westduinweg. Via de Preekhilpolder de Oudelandse Zeedijk op (tweede verkorting dus niet volgen). Aan het eind van de Oudelandse Zeedijk keerden wij om, om 2,5 km verderop rechtsaf te slaan en via het viaduct en bordjes centrum naar de VVV te lopen. De dijk is er leuk genoeg voor en zo voorkom je naast de weg lopen. Je kunt natuurlijk ook de route vervolgen volgens de beschrijving van het ZHL óf op deze route 'afsteken' via de Gillesweg.

Horeca

In Ouddorp is meer dan genoeg, onderweg kom je niets tegen.

Meenemen: vogelkijker en eventueel plantenboekje

Hoe er te komen: Ouddorp is onder meer vanaf Rotterdam Zuidplein en Spijkernisse per bus bereikbaar. Parkeren: kan (betaald) in het dorp.

Excursies: het Zuid-Hollands Landschap houdt in juli/augustus een aantal excursies door de Westduinen, Preekhil, Kleistee en op de dijk. Unieke kans om herfstschroeforchissen te bekijken!

Zie ook: www.zuidhollandslandschap.nl/natuuragenda

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden