Schuldhulp begint loterij te worden

Waar je woont bepaalt hoeveel hulp je krijgt

Iemand met schulden is beter af in barmhartig Tilburg dan in streng Rotterdam. Of je van je schulden afkomt, hangt grotendeels af van de gemeente waar je woont, constateren onderzoekers van de Hogeschool Utrecht en adviesbureau Regioplan. Strenge gemeenten staan doorstroming in de wettelijke schuldhulpverlening in de weg.

"Bizar", zegt Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht en opsteller van het 'Het verhaal achter de cijfers'. Uit haar onderzoeksrapport, dat gisteravond werd gepresenteerd in het radioprogramma Reporter Radio (KRO/NCRV), blijkt dat ook de rechtbanken in gelijke gevallen niet hetzelfde handelen. "De schuldhulpverlening begint een loterij te worden", aldus Jungmann.

In opdracht van brancheorganisatie NVVK onderzochten Jungmann en haar team hoe de twee wetten die samen het stelsel van schuldhulpverlening vormen, op elkaar aansluiten. Daar valt nog veel aan te verbeteren, aldus het rapport.

De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) regelt het zogeheten minnelijke traject, waarin schuldenaren onder begeleiding van de gemeente en met hulp van vrijwilligers, maatschappelijk werk of de kredietbank, een oplossing zoeken met hun schuldeisers. Bij de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) dwingt de rechter schuldeisers tot een regeling waarbij de schuld niet mag worden opgeëist. Een bewindvoerder spoort de schuldenaar aan tot sparen, opdat hij na drie jaar de schulden zoveel mogelijk aflost. Als de schuldenaar aan die verplichting voldoet, verklaart de rechter hem schuldenvrij.

Om voor de Wsnp in aanmerking te komen, moet eerst het minnelijke traject zijn afgelegd. Als bijvoorbeeld de schuldeisers niet akkoord gaan met een regeling, kan de rechter hen daartoe dwingen. De Wsnp geldt als stok achter de deur. De onderzoekers constateren echter dat het zover vaak niet komt. Terwijl de schuldenproblemen door de crisis de afgelopen jaren toenamen: meer huiseigenaren liepen een betalingsachterstand op hun hypotheek op en het aantal wanbetalers van de zorgpremie is hoger dan ooit, daalde de instroom bij de Wsnp.

Dat komt deels door strengere eisen van rechters. Tussen rechtbanken zijn grote verschillen, zegt Jungmann. "Hoe kan het in een rechtsstaat, dat de buurman met dezelfde omstandigheden die toevallig onder een ander arrondissement valt anders wordt behandeld?"

Het grootste probleem is het voortraject, stelt Jungmann. Vaak komt een schuldenaar niet eens bij de rechter uit, omdat de gemeente niet aan een schuldenregeling wil beginnen. Dat heeft diverse oorzaken. Als iemand al eerder in een schuldenregeling heeft gezeten, zijn papieren niet op orde heeft, fraude heeft gepleegd of zijn auto niet van de hand wil doen, kan de gemeente hulp weigeren. Maar de ene gemeente is daarin strenger dan de andere.

"Dat heeft met de politieke stroming te maken", stelt Jungmann. "Een college van b. en w. dat bestaat uit partijen die nadrukkelijker op de eigen verantwoordelijkheid van burgers wijzen, stelt strengere eisen." Maar ook bezuinigingen spelen een rol. "De gemeenten hebben zo'n 30 procent van hun budget voor schuldhulp ingeleverd, maar intussen is het aantal aanvragen op sommige plaatsen verdubbeld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden