Schuilen voor de ketters

De parlementsverkiezingen die in september in India worden gehouden, kunnen uitmonden in religieus geweld. Afgelopen jaar alleen al zijn 108 katholieke kerken door hindoes aangevallen. De daders willen de christenen tot homecoming bewegen: de terugkeer naar het hindoeïsme. Zijzelf zijn er van overtuigd dat de christenen met hindoes hetzelfde van plan zijn.

Kerken in de tropen kunnen heerlijk koel zijn, maar niet als het zomer is in New Delhi, bij 45 graden. Bisschop Angelo Fernandes weet dat dan zelfs de ventilatoren in de Heilig Hart Kathedraal niet meer helpen. Hij wist elke paar minuten zijn gezicht met een zakdoek die hij in zijn mouw verbergt.

Fernandes leidt deze zondag de dienst. Hij waarschuwt de gelovigen voor verdeeldheid. In India, zegt hij, bestaat verdeeldheid naar ras, naar religie en naar stam. De gelovigen hebben de dure plicht daartegen in te gaan, dondert de bisschop. Van de politiek hoeven zij niks te verwachten.

De kathedraal, de grootste in India's hoofdstad, heeft het formaat van een Brabantse dorpskerk. Zij zit vol, er zijn vijf- tot zeshonderd gelovigen. Er zijn elke zondag vijf diensten, vertelt aartsbisschop Alan de Lastic, het hoofd van de katholieke kerk in India, de volgende ochtend. Steeds is het volle bak. Alleen de vijfde dienst aan het einde van de dag - de enige die niet in het Engels is - trekt wat minder bezoekers.

Voor hij de journalist te woord staat, spreekt de aartsbisschop even met twee vrouwen, moeder en dochter, die kennelijk onaangekondigd de wachtkamer in de pastorie zijn binnengelopen. ,,Oh, ze zijn zo dubbelhartig'', zegt De Lastic nadat hij ze uitgeleide heeft gedaan.

Hij bedoelt niet speciaal de twee vrouwen, die kwamen vragen of hij een plaats op een christelijke school voor het meisje kon regelen. Hij heeft het over de goed-opgeleide hindoes in India die zich gemakkelijk overgeven aan de ressentimenten tegen christenen die een jaar geleden oplaaiden. Maar die tegelijkertijd hun kinderen wél naar de scholen van die christenen sturen - omdat die veruit de beste in India zijn.

Vorig jaar werd in India 108 keer een kerk aangevallen. Dat was, althans volgens de katholieke kerk, meer dan in de 51 jaar van het bestaan van het land daarvoor. In de laatste week van 1998 ontaardde het geweld tegen christenen zelfs in een ware kruistocht. Tussen 25 december en 3 januari werden alleen al in het district Dang in de deelstaat Gujarat 16 kerken afgebrand en nog eens 8 zwaar beschadigd.

Dieptepunt in het geweld tot dusverre was de moord op de Australische missionaris Graham Staines en zijn zoontjes Timothy (6) en Philip (9), die in januari van dit jaar in de deelstaat Orissa in hun auto werden opgesloten en verbrand. Dát was misschien een op zichzelf staand incident maar de brandschatting in Gujarat was gepland, zegt De Lastic. De daders terroriseerden de christenen in de deelstaat om ze tot homecoming te bewegen: de terugkeer naar het hindoeïsme. Ze wilden ook uitproberen wat daarop de reactie in India zou zijn, zegt de bisschop. Ze? Onverbloemd: ,,De centrale regering en de regering van de deelstaat zagen het als een experiment.''

De Lastic is in India niet de enige die dit beweert, maar Tahir Mahmood is voorzichtiger. De toename van het geweld tegen christenen is een feit. ,,Het staat in kapitalen op de muren van dit land geschreven'', zegt de gerespecteerde voorzitter van de Nationale Commissie voor de Minderheden. ,,En de incidenten die wij hebben onderzocht, waren geen gevallen van opgelopen spanningen op één plek. Het was georganiseerd, maar of er een groter plan bestaat, daarvan ben ik niet zo zeker.''

Mahmood en zijn commissie zien toe op de positie van de vijf minderheden in India: christenen, moslims, sikhs, parsi's en boeddhisten. Het geweld is in ieder geval politiek, zegt de jurist, zelf een moslim. ,,Religie is een zeer gevoelig iets in dit land. De hindoes in de straat zijn er heilig van overtuigd, dat is ze aangepraat, dat de christenen hier alleen zijn om hen te bekeren. Daar wordt op ingespeeld.''

Een belangrijke rol bij het geweld tegen de christenen speelt de Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), het Nationale Vrijwilligerskorps. Leden van deze militante organisatie waren vaak bij de incidenten van het afgelopen jaar betrokken. Ooit, bij zijn oprichting in 1925, was het korps een van de eerste uitingen van georganiseerd hindoe-nationalisme. Tegenwoordig functioneert het vooral als kaderorganisatie van de BJP, de Bharatiya Janata Party, de Nationalistische Volkspartij van (demissionair) premier Atal Behari Vajpayee.

De RSS beschermt en voedt de hindoe-nationalistische ideeën van de BJP zoals de introductie van een hindoe-gedragscode voor alle Indiërs, ongeacht hun religieuze overtuiging. De RSS gaf, in 1980, zelf de stoot tot de oprichting van deze partij die het sinds het begin van de jaren negentig zo opvallend goed doet.

De RSS heeft een traditie als het om geweld tegen christenen gaat, zegt aartsbisschop De Lastic. De organisatie was al bij haar oprichting in de jaren twintig sterk tegen christenen gekant. De RSS vormt volgens hem een soort van vijfde kolonne. Haar leden hebben zich in het juridische systeem gedrongen, ze zitten in de ambtenarij. Ook de Hindi-talige media worden volgens de aartsbisschop gecontroleerd.

Met de BJP in de regering bereikte de RSS vorig jaar het centrum van de macht in India. Belangrijke ministers in het kabinet-Vajpayee als Lal Krishan Advani en Murli Manohar Joshi zijn RSS-leden. Zij werkten mee aan een klimaat waarin geweld tegen minderheden kan gedijen. Zo weigerde Advani, als minister van binnenlandse zaken de eerst aangewezene, lange tijd om het geweld te veroordelen.

De BJP leidt een coalitie met meest seculiere partijen. Zij kon daardoor nog weinig werk maken van haar typische hindoe-agendapunten, maar de extremisten in haar achterban voelen zich min of meer beschermd. Zeker zolang ze zich tegen de christenen richten, zegt een diplomaat. De moslims zijn veel talrijker. Als ze die pakken, krijgen ze zelf ook op hun bek.'' En bovendien: in veel deelstaten zijn de moslims, juist door hun aantallen, voor de BJP als kiezers van belang.

Demissionair premier Vajpayee representeert het gematigde gezicht van de BJP. Hij geldt als integer, als de man die de BJP groot en Regierungsfühig heeft gemaakt. Advani, campagneleider van de BJP bij de komende verkiezingen is de havik, de man die staat voor het veel extremere, hindoe-nationalistische gedachtegoed.

,,Vajpayee is niets. Hij is een aardige man, gerespecteerd. Daarom hebben ze hem naar voren geschoven.'' Voor aartsbisschop De Lastic is het een uitgemaakte zaak wie bij de BJP werkelijk de baas is: Advani, die overigens op een christelijke school zat.

Row, row, row your boat, gently down the stream... merrily, merrily, merrily, merrily, life is like a dream. Wie het kantoor van Acharya Giriraj Kishore belt, wordt in de wacht gezet met een elektronische tune, een westers speeltje dat élke Indiase organisatie tegenwoordig in huis heeft.

Dubbelhartig: een groter contrast tussen dit schattige Engelse liedje en de christenhaat van zijn Vishwa Hindu Parishad (VHP), de Wereldraad van Hindoes, is er niet. De VHP is net als de BJP een loot aan de stam van de RSS, maar dan veel kleiner, en veel extremer. Een daad van patriottisme, noemde de secretaris van de partij de verkrachting van vier nonnen in deelstaat Madya Pradesh in september vorig jaar. Leden van de Bajrang Dal ('Apengodpartij'), de jongerenafdeling van de VHP, staan bij het geweld tegen christenen graag vooraan.

,,India is het land waar we iedereen altijd een schuilplaats hebben geboden'', zegt de leider zelf. ,,Maar júllie - de vinger priemt naar de journalist -, waar júllie zijn gegaan, hebben jullie altijd hele volksstammen verdreven. Amerika, Australië, Afrika: overal hebben jullie gemoord. Jullie waren meedogenloos, wij hebben enorm geleden.'' Zat hij in het parlement, dan zou je hem de Hans Janmaat van India kunnen noemen. De toon waarop hij zijn ideeën verkondigt en zijn directheid gaan de meeste 'gewone' rechtse politici in India te ver, maar Kishore effent wel de weg.

De VHP-leider was na de val van het kabinet-Vajpayee in april de eerste die riep dat Sonia Gandhi, de weduwe van ex-premier Rajiv Gandhi, geen premier mocht worden. De leider van de Congrespartij, en daarmee de belangrijkste uitdager van de BJP bij de verkiezingen van september, is immers van Italiaanse komaf. Christelijker kán niet.

Vajpayee en Advani speelden er gretig op in. Dat moet geen verkiezingsitem worden, zei de premier en plaatste het onderwerp zo op de agenda. Het is het helaas al wel, voegde Advani daar op dezelfde bijeenkomst met een vileine grijns aan toe. Dat was een maand vóórdat enkele naaste medewerkers van Sonia er óók een probleem van maakten.

Kishore ging nog een stapje verder. Haar kansen lijken niet groot, maar als Sonia Gandhi premier wordt, komen er 'acties'. Vreest aartsbisschop De Lastic een overwinning van de BJP? ,,Ja, want dan komt het geweld terug. En het zal erger zijn.''

Vreest hij de verkiezingsstrijd? ,,Nee, we krijgen rust, tot na de verkiezingen. Maar het is de stilte voor de storm.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden