Schuift Labour verder op naar links?

Analyse | De partij kiest de radicale Corbyn, terwijl de Britse stemmer de economie liever aan Conservatieven overlaat

"Labour is vanaf vandaag fundamenteel veranderd", zei oud-burgemeester van Londen Ken Livingstone vol enthousiasme. Red Ken, zoals hij in zijn tijd genoemd werd, krijgt de leider van wie hij droomde. En met hem bijna 60 procent van de ruim 400.000 Labour-leden die hun stem uitbrachten. De overtuigende winst waarmee Jeremy Corbyn tot nieuwe leider van de Britse Labour partij werd gekozen zaterdag, sloeg in als een bom in de politiek. Hoewel hij zich de afgelopen weken ontpopte tot de torenhoge favoriet, had niemand verwacht dat hij zoveel Labour-leden achter zich zou krijgen. Maar in hoeverre schuift Labour met de nieuwe leider veel verder op naar links?

Met zijn vrij radicale ideeën schudde hij de sociaaldemocraten volledig door elkaar de afgelopen tijd. Zo wil hij het liefst uit de Navo stappen. Of de geldpers aanzetten om de economie te stimuleren. De nazaten van oud-premier Tony Blair - die met Labour veel meer naar het midden van het politieke spectrum was opgeschoven en daarmee drie keer op rij de verkiezingen won - schilderden Corbyn af als een fantast. 'Alice in Wonderland', noemde Blair de ideeën van Corbyn.

Veel Labour-prominenten waarschuwden na de desastreuze verkiezingsnederlaag van de partij in mei om niet nog verder links af te slaan. Uit de evaluatie na de parlementsverkiezingen bleek dat veel kiezers Labour onder de vorige leider Ed Miliband al te links vonden. Ze vertrouwden de partij niet met de economie, was een verhaal dat voortdurend terugkwam. Ze lieten hun belastinggeld liever uitgeven door de Conservatieven die het land na de financiële crisis weer lieten groeien. Vergeleken met Corbyn was de onder vuur gekomen Miliband zeer gematigd. Velen binnen Labour vrezen dat ze de kiezers in het politieke midden nog verder van zich zullen vervreemden.

Maar die evaluatie leek de Labour-leden niet te deren. De meerderheid wil een totaal ander soort leider, een authentieke socialist die de traditionele partijwaarden uitdraagt. Iemand die net zo'n hekel heeft aan het politieke establishment als zij. Die principes waren belangrijker dan verkiesbaarheid op de lange termijn.

Daarnaast legt deze leiderschapsverkiezing een pijnlijke spagaat bloot. Hoewel een ruime meerderheid van het Labour-electoraat Corbyn als leider heeft gekozen, heeft hij in de Labour-fractie weinig steun. Slechts 10 procent van de Labour-parlementariërs stemde op hem. Direct nadat de uitslag bekend werd, trok de ene na de andere schaduwminister zich terug: zij wilden niet onder Corbyn op de voorste rij in het Lagerhuis zitten. Dan liever verder als backbencher.

Hoe links de koers van de aanvoerder van de Britse anti-oorlogsbeweging wordt, hangt daarom af van zijn bereidheid om met de gematigde vleugel van zijn partij samen te werken. Zal hij vooral vertrouwelingen om zich heen verzamelen en ieder ander de mond proberen te snoeren met het argument dat hij nou eenmaal het mandaat van de partijleden heeft gekregen of kiest hij er toch voor ook de andere geluiden binnen de partij een stem te geven?

Britse commentatoren zien de aanstaande aanstelling van zijn schaduwminister van financiën als een cruciale benoeming. Meest genoemde naam is John McDonnell, een hard-lefty en één van de steunpilaren in het Corbyn-kamp. Als hij inderdaad het financiële brein van de partij wordt, zal dat bij de tegenstanders van de nieuwe leider slecht vallen.

Corbyn realiseert zich dat goed. Zelf stemde hij in de afgelopen 32 jaar als Labour-parlementariër zo'n 500 keer tegen de partijlijn, dus hij kan moeilijk van zijn collega's verlangen niet hetzelfde te doen als ze het niet eens zijn met de nieuwe koers van de partij. Daarom zei hij direct na zijn overwinning er alles aan te zullen doen om de partij niet in een vroeg stadium al te laten versplinteren. "Om elke vorm van twijfel weg te nemen, mijn leiderschap gaat om eenheid. De helft van mijn schaduwkabinet zal uit vrouwen bestaan en we zullen samenwerken op alle niveaus binnen de partij."

Corbyn werkt daarnaast aan een plan om de partijleden meer zeggenschap te geven over de koers van de partij. Hoe denken zij over het Britse lidmaatschap van de EU? Hoe denken zij over het bombarderen van IS in Syrië? Op papier een slimme zet: het maakt de partij democratischer. Maar of het de boel bij elkaar zal houden? Hij zal veel kopjes thee met zijn fractiegenoten moeten drinken.

Radicaal-links vooral in Zuid-Europa in opmars

Is Jeremy Corbyn als Labour leider een voorbode voor een trend in heel Europa? Voorlopig is Labour de eerste sociaal-democratische partij die een leider kiest met een radicaal-links profiel. Elders in Noord-Europa zijn de zusterpartijen van Labour nog klassieke middenpartijen, zoals in Duitsland. In Frankrijk maakt de Parti Socialiste onder premier Valls zelfs een ruk naar rechts. Radicaal-linkse partijen zijn vooral in Zuid-Europa succesvol. In Griekenland regeert de radicale partij Syriza sinds dit voorjaar. De klassieke sociaal-democratische oud-regeringspartij Pasok haalde bij de laatste verkiezingen maar 5 procent van de stemmen. In Spanje is het nieuwe Podemos ('Wij kunnen het') aan een opmars bezig. De parlementsverkiezingen in december worden een krachtmeting tussen de sociaal-democratische PSOE en Podemos, waarbij volgens de peiligen de PSOE voorlopig nog de grootste blijft. Alleen in Zweden werken sociaal-democraten en meer radicaal-linkse partijen gemoedelijk samen in de regering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden