Schrijven over verveling wordt gauw vervelend

ALICJA GESCINSKA: 'DE VEROVERING VAN DE VRIJHEID. VAN LUIE MENSEN en DE DINGEN DIE VOORBIJGAAN. ONTDEK DE VERBORGEN SCHAT VAN DE LEVENSKUNST.'

De schrijfster:
Filosofe Alicja Gescinska (Warschau, 1981) studeerde cum laude af aan de Universiteit Gent met een verhandeling over positieve vrijheid. Daarna deed ze een jaar onderzoek aan de universiteit van Warschau. Ze werkt aan een proefschrift over morele verantwoordelijkheid in het denken van de Duitse filosoof Max Scheler en de Poolse theoloog en latere paus Karol Wojtyla.

Stelling van dit boek:
Ware vrijheid moet veroverd worden. Deze these onderbouwt Gescinska met een mix van verhalen uit haar eigen levensloop en citaten uit literaire en filosofische bronnen. De schrijfster groeide op in communistisch Polen, tot haar ouders vlak voor de val van de Muur met hun kinderen het land wisten te ontvluchten en zich vestigden in België. Als zevenjarig meisje viel de vooraf geïdealiseerde vrijheid haar nogal tegen. Vader kreeg al snel een ongeluk en degradeerde van arme maar werkende arbeider tot arbeidsongeschikte vreemdeling. En van haar zelf werd door de maatschappij weinig verwacht, ze zou het prima doen als kapster, werd er gezegd.

De wijze waarop de schrijfster zich aan haar situatie ontworsteld heeft, wekt bewondering. Ze belichaamt zelf de centrale stelling van haar boek: vrijheid is nooit een vrijblijvend gegeven, geen geschenk uit de hemel, maar iets waarvoor elk mens zich met zijn hele wezen blijvend moet inzetten.

Mooiste zin:
'Een onbegrensde vrijheid mondt meteen uit in onvrijheid.'

Met name in het tweede deel van het boek, dat verreweg het interessantst is, zet Gescinska uiteen waarom ware vrijheid enkel kan bestaan bij de gratie van beperkingen.

Saaiste zinnen:
'Ook al verliezen we ons soms in onze kleine geschiedenissen, dan nog kan het leven nuttig en mooi zijn.' 'Het leven is te kort om dat wat je lief hebt, niet te doen.' 'Ieder leven kan nochtans een kunstwerk zijn, want ieder mens kan goeddoen en liefhebben.'

Het zijn stuk voor stuk waarheden als koeien. Maar als conclusies in een filosofische verhandeling doen deze gemeenplaatsen enkel afbreuk aan analyses die wél boeien.

Ook storend zijn voortdurend terugkerende groteske beelden als 'de verveelde luiaard' en 'de doofpot van de verlammende verveling'.

Gescinska heeft de neiging om de wereld zwart-wit te kleuren om haar argumenten kracht bij te zetten, maar dat werkt averechts.

Reden om dit boek niet te lezen:
De persoonlijke geschiedenis van de schrijfster is niet genoeg voor een prikkelend of verrassend filosofisch boek. De beschrijvingen van haar vader, die pas in zijn laatste maanden inziet dat hij zijn leven vergooid heeft met nietsdoen en televisiekijken, zijn tragisch en bij vlagen intiem. Maar tot verrassende inzichten leiden ze nauwelijks.

'Van goede boeken gaat steeds iets heilzaams of dreigends uit en de beste onder hen zijn heilzaam en dreigend tegelijk', schrijft Gescinska. Misschien is dat het probleem met haar eigen debuut: het zou misschien heilzaam kunnen zijn, maar het is in geen enkel opzicht dreigend. Behalve misschien in het tweede deel, als ze de politieke consequenties van haar vrijheidsopvatting bespreekt.

Reden om dit boek wel te lezen:
Als u van nature lui bent (en wie is dat niet?) en uw luiheid zit u in de weg, dan is dit boek geschikt voor u. Misschien ook als cadeau aan iemand van wie u vindt dat hij of zij te weinig bewust leeft.

Het boek heeft goede reacties gekregen, niet van de minsten. De Britse filosoof Roger Scruton beveelt het aan als 'prachtig geschreven' en 'hoogst origineel'.

'De verovering van de vrijheid' wordt inmiddels vertaald in het Engels en Pools.

1. Herakleitos: Alles stroomt Paul Claes (vert.)

2. Nietzsche als opvoeder Jan Keij

3. Michel de Montaigne: De Adagia René Willemsen (vert.)

4. Jean-Jacques Rousseau, een rusteloos genie Leo Damrosch

5. Water dat zich laat oversteken Gerard Visser

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden