Schrijven over trauma's is wel een stuk makkelijker

Stel, je komt oog in oog met God te staan en je mag hem één vraag stellen. Wat vraag je dan? Tweede aflevering van een serie. Vandaag: Hannes Meinkema, schrijfster.

'Het idee van een ontmoeting met God is bijna heiligschennis. Hem ontmoeten mocht alleen Mozes. En bidden hoeft niet te betekenen dat je God om iets vraagt . Waarom zou hij mij mijn zin geven en een ander niet? God heeft geen lievelingetjes. Maar als ik dan toch een vraag mag stellen, zou ik graag vaker zijn aanwezigheid willen ervaren. Het gebeurt nu soms en dat gevoel is als een lamp die in me brandt, als een zachte hand die me de goede kant opduwt. Het maakt het leven rijker, vreugdevoller, lichter, opener.”

Was God in uw jeugd aanwezig?

” Ik geloofde wel, maar de kwaliteit van dat geloof was anders dan nu. Het was een antropomorf kindergeloof. Ik projecteerde verlangens, voortkomend uit een tekort in mijn leven, op God. Ik wilde zó graag bij iets of iemand horen.”

Wat was dat tekort?

” Ik was geen gelukkig kind, had niet het gevoel dat ik er mocht zijn. En een van de dingen die het geloof je leert is dat je er voor God mag zijn zoals je bent. Daar snakte ik n a a r.”

Waarom mocht u er niet zijn?

” Mijn beide ouders zaten in het verzet. Mijn moeder ging de oorlog in toen ze achttien was en kreeg mij op haar eenentwintigste. Mijn ouders waren ten tijde van mijn geboorte niet getrouwd en mijn vader heeft mijn moeder laten zitten om zijn carrière in de diplomatieke dienst veilig te stellen. Dat was voor haar moeilijk te verwerken. Daarbij is ze nooit over die oorlogsperiode heen gekomen. Begrijpelijk. Ik heb een dochter van zeventien en als ik me voorstel dat zij over kwesties van leven en dood zou moeten beslissen, draait mijn hart om van ellende, angst en zorg.”

Hoe tekende het uw moeder?

In het verzet was ze onvoorstelbaar moedig, maar daarna kon ze niet tegen het gewone leven op. Ze was altijd bang en reageerde die angst af op mij in de vorm van drift en woede. Ik was in haar ogen verantwoordelijk voor de situatie. Ze is later alsnog getrouwd met een andere man om in het oog van de wereld nog een zekere mate van fatsoen te verwerven. Doorbrak zijn komst de negatieve spiraal?

” Nee, want hij was geen aardige man. Er kwam vanaf dat moment van twee kanten agressie op me af.” Had u behoefte aan een god als vader?

” Het klinkt plausibel, maar ik kan het me niet herinneren. Ik kan me uit mijn jeugd überhaupt weinig herinneren, daar was die te traumatisch voor. Alleen dat ik erg haakte naar goedkeuring. Naar mensen die met vlaggetjes zwaaiden en riepen:

' Hoera, wat fijn dat je bestaat'. Maar dat gebeurde nooit.”

Wanneer voor het eerst?

” Daar heb ik geen antwoord op. Ik weet wel wanneer het leven ophield zo moeilijk te zijn. Tussen mijn veertigste en mijn vijftigste heb ik me van de ballast uit mijn jeugd bevrijd en ben ik evenwichtiger en gelukkiger geworden.”

Waarom juist in die jaren?

” Ik was gescheiden en realiseerde me dat ik als enige verantwoordelijk was voor mijn leven. Niemand anders. Een boek van Alice Miller, ' In den beginne was er opvoeding', droeg bij aan dat inzicht. Zij maakt duidelijk dat je, wanneer je mishandeld bent in je jeugd, eenmaal volwassen twee keuzemogelijkheden hebt. Ofwel je identificeert je met je ouders en geeft de mishandeling door. Ofwel je identificeert je met het kind dat je vroeger was en zet het wiel van herhaling stop. Voor mij was dat bevrijdend om te lezen. Een ommekeer.”

U heeft een tweede ommekeer doorgemaakt in het geloof.

” Ik ben hervormd opgevoed en in de jaren zestig zoals velen hartstochtelijk seculier geworden. Mijn echtgenoot had een hekel aan alles wat met christendom te maken had en het kostte me niet de minste moeite om het geloof los te laten. Maar dertig jaar later openbaarde zich bij mij een niet te genezen, pijnlijke botziekte. Ik zocht naar een weg om mét pijn toch een zinvol leven te leiden. Ik las veel over pijn. En ik ontdekte dat pijn voor een groot deel bestaat uit het verzet ertegen. Als je pijn ' verwelkomt' als een fysieke beleving, dan reduceert hij tot een kwart van wat hij is.

Daarnaast was het bijna Pasen. Ik dacht aanvankelijk: straks hangt die man weer aan dat kruis, wat moet ik daarmee? Maar ineens realiseerde ik me dat het paasverhaal gaat over transformatie van pijn. Denk aan Jezus' woorden aan het kruis: vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen. Ik had toen voor het eerst het gevoel: God bestaat. Noem het een religieuze ervaring. Er bestaat een prachtig boek uit begin vorige eeuw van William James, ' The Variety of Religious Experience'. Daarin heeft hij dagboekfragmenten en brieven verzameld van mensen die een religieuze ervaring hebben gehad. Die ervaringen kennen een aantal gelijke elementen: gevoelde aanwezigheid, licht, een beleving van eenheid, alles past in alles en jij past daar ook in. Overweldigend. Maar daar kun je eigenlijk niet over prat e n .”

Heeft uw geloof u beïnvloed in uw schrijven?

” Ik was altijd gepreoccupeerd door het kwaad, maar nu wil ik schrijven over het goede. Dat is minder zichtbaar in de wereld maar wel spannender als thematiek. En moeilijker. Trauma's lenen zich beter voor een beschrijving. Helaas wordt het goede in de Nederlandse literatuur niet hoog aangeslagen. Het staat haaks op de oorverdovende mode van het mislukkende leven.”

U bent alleenstaande moeder van een geadopteerde dochter. Heeft het geloof u veranderd in uw moederschap?

” Het christelijk concept van de belangeloze liefde is in het ouderschap steeds aan de orde en ik vind het fascinerend om dat te onderzoeken. Wanneer houd ik van een ander ten koste van mezelf? Wanneer van mezelf ten koste van een ander?”

Even terug naar uw vraag aan God. U krijgt ook nog antwoord.

” God zal zeggen: ' Je weet dat ík er altijd ben maar jij niet. Als je mij niet voelt, dan sta je niet voor me open.' En dan aait hij even over mijn haar.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden