Schrijven over niets valt niet mee

Patti Smith over de geesten in haar leven

Wanneer je Patti Smiths nieuwe memoires leest, zou je niet zeggen dat ze een rockster is. Ze is, op haar 68ste, een hardwerkende artiest die op tournee gaat, lezingen geeft, benefietoptredens doet, naar feestjes van modeontwerpers gaat, en het podium deelt met de dalai lama, maar daar krijg je in dit boek niets van mee. In deze opvolger van 'Just Kids' (2010), het enerverende relaas van haar jonge jaren in de New Yorkse kunst- en muziekscene, voert Smith zichzelf vooral op als een soort intercontinentale literaire flâneuse op zoek naar het perfecte café om in te schrijven.

Waar 'Just Kids' een doorlopend verhaal vertelde, is 'M-train' meer een losse verzameling schetsen en observaties. De verhalen zijn veelal inkijkjes in haar leven tussen de bedrijven door. We zien haar thuis in Greenwich Village, samen met de kat op bed, waar ze Murakami leest of naar politieseries kijkt als 'CSI' en 'The Killing'. In Japan zoekt ze het graf op van filmmaker Kurosawa, in Mexico maakt ze foto's in het huis van Frida Kahlo. Ze gaat vaak naar haar buurtcafé om te ontbijten (toast met zwarte koffie) en te schrijven. Ze heeft iets met koffie: ze komt zelfs met een internationale lijst van favoriete cafés, waaronder Coffeeshop Bluebird in Amsterdam.

"Het valt niet mee iets te schrijven over niets", is haar openingszin. Even verderop peinst ze: "Ik weet zeker dat ik eindeloos zou kunnen schrijven over niets. Als ik maar niets te zeggen had". Met deze dubbele bodem geeft ze in feite de beperking van dit boek aan: het belangrijkste wat ze te vertellen heeft over haar leven wil ze niet loslaten. 'Just Kids' draaide om haar liefdesrelatie met fotograaf Robert Mapplethorpe, maar in haar nieuwe boek verbreekt ze niet haar jarenlange stilzwijgen over haar andere grote geliefde, rockgitarist Fred 'Sonic' Smith. Na hun huwelijk in 1980 stopte ze nagenoeg met optreden en woonde ze samen met Fred en hun twee kinderen in een voorstad van Detroit. 'Een tijd vol kleine genoegens' waren die jaren, toen ze een wieg en een waslijn had, koffie en donuts haalde bij de buurtwinkel. Ze beschrijft hun huwelijk als een 'klok zonder wijzers', 'het stille gelijklopen van de radertjes van twee gelijkgestemde geesten'.

Zij en Fred begonnen hun relatie, schrijft ze, met een trip naar Suriname en Frans-Guyana, als hommage aan Jean Genet, een van Patti's helden. Ze reisden ook in de fantasie: toen ze een tweedehands houten motorboot kochten en ze de reparatiekosten van de drijfas te duur vonden, zetten ze de boot in hun tuin. Op zomeravonden luisterden ze in de kajuit naar honkbalwedstrijden op de radio, Fred met een sixpack bier, Patti met een thermoskan koffie. Hun geluk was van korte duur. Een door de bliksem getroffen boom verpletterde hun geliefde boot. Het onweert ook als Fred op Halloween 1994 in allerijl naar het ziekenhuis wordt gereden. Hij overlijdt enkele dagen later aan hartfalen, en Patti blijft achter, een weduwe van 48 met twee jonge kinderen.

De toon in het boek is vaak melancholiek, veel van de verhalen gaan over verlies. Zo schrijft ze over de Duitse poolonderzoeker Alfred Wegener, die in 1930 op Groenland verdween, en over haar lidmaatschap van de Continental Drift Club, een obscuur wetenschappelijk genootschap vernoemd naar Wegeners beroemde theorie van de verschuiving der continenten. Zelfs het kwijtraken van een geliefde jas wordt een symbool van vergankelijkheid: "Rouwen onze verloren bezittingen om ons? ... Zal mijn jas vol gaten zich de rijke uren van ons gezelschap herinneren?"

'Just Kids' bruiste van het leven, het was een komen en gaan van kunstenaars, schrijvers en muzikanten die de jonge Patti beïnvloedden en haar vrienden werden. 'M-train' zit daarentegen vol met geesten. Veel van de stemmige zwart-witfoto's in het boek zijn van grafstenen, en haar gedachten zijn vaak bij Fred en andere gestorven familieleden en vrienden. Als ze in haar eentje zit te lezen, is ze zich bewust van de band tussen haar en de (dode) schrijvers die door hun boeken tot haar spreken. Via hen komt ze weer dichter bij haar jongere ik te staan, de ambitieuze, would-be-woordkunstenaar die dweepte met Rimbaud en Sylvia Plath.

De lezer verlangt naar meer, maar dit is alles. 'Just Kids' was een rijk, gelaagd boek over haar beginjaren. Dit is niet het gedroomde vervolg daarop, maar een dromerig boek over eindes, over rouw en overleven.

Patti Smith: M-train Vert. Ton Heuvelmans.

De Geus; 256 blz. euro 19,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden