Schreeuwen in de vlakte

Al zes jaar sleept zich de Israëlische terugtrekking uit de westelijke Jordaanoever voort. Met als voorlopig resultaat dat het gebied is veranderd in een gatenkaas, waarbij Israël op de kaas blijft zitten. Deze week zijn Israeliërs en Palestijnen eindelijk om de tafel gaan zitten om te praten over een definitief vredesakoord. Premier Barak van Israël wil dat binnen een jaar rond hebben. Gezien de voorgeschiedenis een schier onmogelijke opgave. Tegelijkertijd heeft Barak zijn ogen ook naar het noorden gericht. De 'jongens' moeten uit Libanon, terug naar huis. En ook een akkoord met Syrië staat op zijn agenda. Voorwaarde van Syrië: teruggave van de Golan. De besprekingen daarover zijn nog niets eens begonnen. Maar vreemd genoeg konden die, eenmaal op gang gebracht, best eens voorspoediger verlopen. Het is een kwestie van land en veiligheidsvoorzieningen, terwijl Israël en de Palestijnen vorm moeten geven aan het samen leven in gebieden die ze beiden opeisen.

Het lijkt gewoon een politieke bijeenkomst: Ruim tweehonderd Arabische jongeren van de Nationale Jeugd Liga uit acht landen, staan - zwaaiend met vlaggen - op een heuvel te luisteren naar een spreker. 'Dank jullie allen voor jullie s teun. Wij zijn allen Arabieren, we zijn één volk, en met Godshulp, worden wij weer één.' De jongeren klappen enthousiast.

De spreker bevindt zich echter aan de andere kant van de vallei, op een berghelling een kilometer verderop. Hij staat in Israël, de jongeren in Syrië. Een lang hekwerk en een breed mijnenveld scheidt hen. Via een megafoon spreken ze met elkaar. 'Oke, en nu komt dan de afgezant uit Libië die wat wil zegge n', roept de Syrische zijde. 'Welkom, welkom Libië', klinkt het vanuit de verte.

Dit is de roepvallei in de Golan, sinds 1967 grotendeels in handen van Israël. De 20 000 Syriërs merendeels Druzen die aan de Israëlische zijde wonen, kunnen slechts op één manier met hun landgenoten, en soms familieleden, in contact treden; via de megafoon. De grens tussen beide landen is hermetisch afgesloten.

Telefoon- en postverbindingen zijn er niet, en alhoewel Israëliers toegang hebben tot het internet, het Syrische publiek mag voorlopig nog niet chatten van haar regering. Blijft over: schreeuwen over het hek. Midhat Salih (32) staat geirriteerd te wachten. Hij wil met zijn oom, Aboe Bassaam, praten, maar de bijeenkomst heeft roet in het eten gegooid. Methat is er speciaal voor uit Damascus gekomen, 55 kilometer verderop. Hij besluit niet langer te wachten, en tijdens een adempauze van een van de sprekers, zet hij zijn megafoon aan. 'Aboe Bassaam, hier is Midhat. Hoe gaat het?'

,,Mijn oom komt elke vrijdag, zelfde tijdstip'', legt hij uit. Het is even stil aan beide kanten, en plots klinkt het van de andere berghelling 'Bassaam jongen, hoe gaat het, hoe is het met je vader?' Midhat heeft zijn oom niet meer gezien sinds 1981 - toen de Golan werd geannexeerd - maar praat regelmatig met hem.

De hoogvlakte blijft een obstakel voor vrede in het Midden-Oosten. Het gebied 67 kilometer lang, en ruim 25 kilometer breed, is van grote strategische waarde. Het heeft een aantal bergtoppen die over Israël en Damascus uitkijken en dat is erg belangrijk in een regio waar het altijd handig is om te weten wat je buren aan het doen zijn. Daarnaast is het zeer vruchtbare grond, en waterrijk, wat in het droge Midden-Oosten ook niet onbelangrijk is.

De Israëliërs veegden in de Zesdaagse Oorlog in 1967 Syrische troepen uit het grootste deel van de Golan. Bij het troepenscheidingsakkoord na de oorlog van 1973 kreeg Syrië een smalle strook land terug, maar president Hafiz Al-Assad wil de rest ook.

Tot voor kort waren de Israëliërs al even standvastig: de Golan wordt niet teruggegeven. Maar er zijn tekenen dat de ijstijd ten einde loopt. Op het ministerie van informatie in Damascus hebben ze het over Israël, en niet meer over Palestina, zoals voorheen, of de 'zionistische entiteit'.

Een Syrische waterbouwkundig ingenieur vertelt: Syrië en Jordanië hebben onlangs een waterverdrag gesloten, en daarin is een hoeveelheid water in reserve gehouden. Dat doe je niet in dit droge deel van de wereld, tenzij het voor iemand bestemd is. Toen ik dat hoorde, dacht ik meteen aan Israël. Alhoewel de sfeer in Damascus nog terughoudend is, lijkt het toch warmer te lopen voor vrede. Als de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright naar Damascus komt, horen we of de vredesbesprekingen weer beginnen, zegt een ambtenaar op het ministerie van informatie.

Koenaitra, voorheen de hoofdstad van de Golan-provincie, is voor een deel in handen van Israël, en voor een deel in die van Syrië. De inwoners, 53 000 in aantal, zijn in 1967 het stadje uitgezet, en wonen nu voor het merendeel in en rond Damascus. De bedoeling is dat ze weer teruggaan, maar hoewel Koenaitra voor 80 procent weer in Syrische handen is, was er na de Israëlische terugtrekking weinig meer van de plaats over. Alle huizen zijn systematisch opgeblazen, zegt de ambtenaar wiens taak het is journalisten in de spookstad rond te leiden.

Inderdaad, tussen de bomen liggen hoopjes huis. De steunpilaren zijn weggetrokken, waarna het dak vanzelf naar beneden kwam. Een museum in een van de weinige gebouwen die nog intact zijn, vertelt de geschiedenis van het stadje, compleet met drie-dimensionale plattegrond en een maquette. Gele blokjes zijn huizen die vernield zijn, witte blokjes staan nog. De maquette is voornamelijk geel. De regering houdt het liever zo om aan te tonen dat Israël helemaal niet zo beschaafd is als jullie wel denken, zegt de ambtenaar, terwijl hij met een aanwijsstok de blokjes aantikt.

Ahmad Dawoed (41) komt met zijn gezin vanuit Damascus elke twee weken naar Koenaitra, waar hij voor de ruïnes van het ouderlijke huis picknickt. ,,Er staat hier altijd een briesje, lekker koel, geen lawaai, geen mensen, dus we komen graag.'' Hij herinnert zich nog hoe het huis eruit zag. ,,Ik was tien jaar toen de Israëliërs ons bijeenriepen, en het dorp uitstuurden. Mijn ouders hebben niets meegenomen, want die dachten dat we wel weer terug zouden komen. Dat kwamen ze ook, maar pas zeven jaar later, en van Kuneitra was toen weinig over.''

Het Israëlische gedeelte begint nog geen 500 meter verderop. Een VN-post, bemand met Oostenrijkse soldaten, bewaakt de enige grensovergang tussen beide gebieden, maar Israëliers en Syriërs mogen er geen gebruik van maken.

Verder dan het prikkeldraad kan je niet. Dagjesmensen komen er graag kijken. ,,Gewoon kijken'', legt iemand uit een gezin uit, en wijst daarbij zijn de kinderen op de Israëlische posten op de heuveltop. ,,Kijken of we iemand kunnen zien.'' Aan de Israëlische kant strekken de velden zich als een groen met geel geblokte lappendeken uit. ,,Daar, dat is graan'', wijst Ahmad aan. ,,Dat zijn wijnstruiken, en daarboven heb je boomgaarden. Appels, kersen, pruimen, van alles.''

Maar aan Ahmads kant is het droog en dor. Syrië heeft noch het geld, noch de kennis om de vruchtbare grond tot bloei te doen komen. En het zit ze ook niet mee met het water, want de meeste bergstromen vloeien de Israëlische kant op. Het van oudsher vulkanische gebied is bedekt met brokken basalt, waar met geen tractor doorheen valt te ploegen.

,,De Syriërs hebben de laatste jaren hard gewerkt aan de ontstening van het gebied'', zegt commandant Fred Schmidt, het logistieke hoofd van de UNDOF, de VN-macht die in de bufferzone tussen de beide partijen is gelegerd. Ook deden ze veel aan irrigatie, maar ja, ze lopen wel achter bij de Israëliers. Ook van het briesje, waarvoor Ahmad Dawoed zo graag komt, hebben de Israëliërs gebruik weten te maken; op een heuvel staan zo'n twintig glimmend witte windmolens; bij elke slag weerspiegelt de zon in de bladen van de propellers. ,,Zie, ze hebben zelfs onze wind.'' Maar daar moet Ahmad zelf ook om lachen. ,,Nee, vergeven kan ik niet, want dan zou ik moeten vergeten wat er is gebeurd. Maar ik hoop wel dat mijn kinderen in vrede zullen leven met de Israëliers''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden