Schouten Politieke moord

Zitten we ineens weer met Volkert in onze maag. Hoofdbrekens: weegt een politieke moord zwaarder dan een lust- of een roofmoord? Moeten we een politieke moordenaar die toe is aan zijn verlof anders behandelen dan een 'gewone' moordenaar die toe is aan zijn verlof? Oftewel is Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, een kwalijker sujet dan Jasper S., de moordenaar van Marianne Vaatstra of is het juist andersom? En moeten we bij de een de maatschappelijke onrust die zijn vrijlating teweegbrengt meewegen en bij de ander niet? Laten we het vooral niet vragen aan Marten Fortuyn of Bauke Vaatstra maar aan onszelf. Misschien helpt het dan om 'hoge en 'lage' moorden van elkaar te onderscheiden. Een lust- of roofmoord wordt gedicteerd door lage, primitieve emoties, terwijl je voor een politieke moord iets van verstand en een standpunt moet bezitten. De meeste politieke moordenaars zullen zichzelf als een verzetsstrijder zien die een noodzakelijke liquidatie uitvoert, lustmoordenaars hebben zo'n ideologisch excuus niet. Maar nee, dat lost het dilemma helemaal niet op. Want is een dierlijk motief erger dan een rationeel motief? Of juist minder erg? Feit is in ieder geval dat de geschiedenis over politieke moorden verschillend heeft geoordeeld, terwijl lust- en andere ordinaire moorden nooit werden gebillijkt. Cesare Borgia, een van de ergste politieke moordenaars uit de historie, werd opgehemeld door Macchiavelli en Nietzsche. Maar voor Timothy McVeigh, selfmade idealist die in 1995 168 mensen opofferde aan zijn 'goede zaak', was geen genade. Zo te zien zijn ook politieke moorden in onze cultuur steeds meer gecriminaliseerd. Zo kwam het goed uit dat bij Volkert van der G. een zojuist ontdekte autistische storing, asperger, werd vastgesteld; nu was hij tenminste ziek van geest, een psychopaat. De reine politieke moord, uit overtuiging, die van Brutus op Caesar, die van Gavrilo Princip op aartshertog Franz Ferdinand en zijn vrouw, verdragen we niet meer, die brengt ons in verwarring. Er zou een interessante boom zijn op te zetten over deze ontwikkeling maar wij hebben nu even vooral te maken met de uitkomst: idealisme of vaderlandsliefde zijn niet langer verheven boven geilheid en geldzucht. Als moordmotief dan. Moeilijk hoor; je voelt ergens wel dat ridderlijke idealen inmiddels in waarde zijn gedaald en oude ondeugden als onkuisheid minder zwaar wegen dan vroeger. Ik denk eerlijk gezegd dat wij het restje gewetensnood dat ons door deze de- en revaluatie bevangt bij de veroordeling van een politieke moordenaar dempen door zijn halszaak met maatschappelijke onrust te verzwaren: wat een idioot om ons allemaal zo op te fokken! Maar wat is maatschappelijk onrust per saldo? Met z'n allen naar het Malieveld? Iemand die ergens een mes slijpt? Onweegbare zaken. Misschien moeten we noodgedwongen slechts vaststellen dat zowel de politieke als lustmoordenaars dezelfde grens zijn gepasseerd, namelijk door iemand op te offeren aan hun passie. Dan verdienen ze in principe dezelfde straf en dezelfde reclassering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden