Schouten / Komt van het een het ander?

Hoe het Somalische namenrecht Balkenende II ten val bracht en voor de geboorte van Balkenende III zorgde. De gedachte doet een beetje denken aan die van de vleugelslag van de vlinder in China die een orkaan in New York kan veroorzaken.

In de oorspronkelijke versie gaat het over een vlinder in Brazilië die een orkaan in Texas veroorzaak, al iets minder onwaarschijnlijk, en dat zegt ook wel iets; onderweg overdrijven we de verbanden graag, zozeer dat ze vervolgens steeds minder kloppen. Maar goed, het is een aardig hersenspinsel voor wie de chaos in de wereld graag gereduceerd ziet tot oorzaak en gevolg-berekeningen. Een extreme vorm van historische contingentie. Omdat we nu eenmaal graag verklaringen zoeken voor de dingen om ons heen. Zou zonder biezen mandje Mozes ook het volk uit Egypte hebben geleid? Zou de Tachtigjarige oorlog een ander verloop hebben gekend als Willem van Oranje het ridderverhaal van Palmarin d’Angleterre níet gelezen zou hebben? Sinds kort weten we dat hij het wel in z’n bibliotheek had staan. Bepaalde Willems lectuur de geschiedenis? Nee denk ik, of misschien een onmeetbaar beetje, maar de Tachtigjarige Oorlog was er toch wel gekomen. Sartre bedacht ooit dat de Eerste Wereldoorlog tenslotte een gevolg was van het feit dat Keizer Wilhelm de Tweede een atrofisch armpje had, dat hij zodanig zocht te compenseren dat hij op het oorlogspad ging. Het is alsof je omgekeerd door een verrekijker kijkt. Voortbordurend op Sartres veronderstelling kun je menen dat dus ook de Tweede Wereldoorlog aan dat armpje lag en dan ook de Koude Oorlog en wie weet op kleinere schaal onze naoorlogse geboorte en vervolgens weer die van onze kinderen. Naar voren en naar achteren is dit denkmodel almaar uitbreidbaar. Het namenrecht in Somalië zal wel islamitisch zijn, dus zou zonder het optreden van de profeet Mohammed Balkenende III er niet zijn gekomen. In het wel vaker door mij geciteerde gedicht ’De eerste foto van Hitler’ beschrijft Wislawa Szymborska het kind en laat er spelende vingertjes op trippelen: ’Klop, klop, wie is daar, dat is kleine Adolfs hartje’ en aan het eind doet de geschiedenisleraar zijn boordje los en gaapt onder het nakijken. Inderdaad, niets van wat er ging gebeuren viel al precies te voorzien maar dat betekent niet dat het zonder Dolfje Hitler niet was gebeurd. Op welk moment vindt de woekering plaats die later tot een tumor zal leiden? Ik ben eens naar de bron van de Mississippi geweest, het Itascameer in Minnesota en haar toevoerende riviertjes. Het was daar ook weer een soort delta. Nergens die ene plek waar het water vandaan komt, geen kraan met dat beslissende straaltje. Neemt niet weg dat het grillige, onvoorspelbare verloop van de gebeurtenissen je tot causalistische overpeinzingen stemt. Je krabbend achter je oren vraag je je af hoe onvermijdelijk het inmiddels onvermijdelijke klaarblijkelijk was. Waarom je over een kiezelsteen struikelt. Maar ach, als je niet uitkijkt kan alles. En dat je niet uitkijkt komt misschien omdat je slecht geslapen hebt vanwege een ongelukkige jeugd door een drankzuchtige opa die...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden