Schotten moeten Schotser worden van Blair

AMSTERDAM - Het blijft een curieus tafereel. De premier van het Verenigd Koninkrijk, Tony Blair, met in zijn voetspoor een aantal prominente ministers, in Schotland verwoed in de weer om het referendum over een autonoom Schots parlement aan de kiezers te verkopen. Om, met andere woorden, de vijf miljoen Schotten aan te sporen zich los te maken uit datzelfde Verenigd Koninkrijk, zij het op de langere termijn.

PETER VAN DEUTEKOM

Maar het referendum en, bij 'ja', het daaruit voortvloeiende Schotse parlement is nu eenmaal een kernpunt uit het verkiezingsprogramma van New Labour, waarmee de partij op 1 mei dit jaar de Conservatieven na 18 jaar wegvaagde, met name in Schotland waar ze alle tien zetels verloren. Belofte maakt schuld, dus ging Blair - Schot van geboorte - op bliksemtournee om de mensen aan te sporen vandaag naar de stembus te gaan. En twee keer 'ja' te stemmen. 'Ja' tegen het 129 zetels tellende parlement dat op 1 januari 2000 geinstalleerd moet worden, en 'ja' tegen de belastingheffende bevoegdheid van dat parlement, waardoor het over eigen middelen kan beschikken. Niet dat er veel twijfel bestaat dat de uitslag anders wordt dan 'ja'. Maar de vrees bestaat bij Blair en overige voorstanders van 'devolution', van autonomie binnen het Verenigd Koninkrijk, dat door het 'Diana-effect' de Schotse kiezers niet in de stemming zullen zijn om aan het referendum deel te nemen. Waardoor de opkomst een bedroevend niveau haalt, en het gewicht van de uitslag, én van het parlement, zwaar wordt aangetast. Vandaar Blairs gepassioneerde oproep, in Glasgow, om een dubbel 'ja' uit te brengen. “Het is onderdeel van de modernisering van de Britse constitutie, teneinde de macht dichter bij het volk te brengen, om te verzekeren dat Schotland het soort beslissingen kan nemen dat het wenst te nemen”, verkondigde de premier in kort bestek zijn 'blairisme'.

- Vervolg op pagina 5

Tony Blair rekent af met Tory-spoken VERVOLG VAN PAGINA 1

Blair zette zich af tegen het spookbeeld dat door de oppositionele Conservatieven en sommige zakenkringen in Schotland zelf is opgeroepen. Van een Schotland dat zou bezwijken onder het gewicht van de extra heffing van 3 pence op elke pond inkomstenbelasting. Een Schotland dat zich onvermijdelijk steeds verder zou losscheuren uit de unie met Groot-Brittannië, zoals oud-premier Margaret Thatcher voorspelde.

Haar Conservatieve partijgenoot en huidig partijleider William Hague ging nog een stapje verder en zei - refererend aan de nationale rouw om de dood van Diana - dat de afgelopen week bewezen had dat Engelsen, Schotten en de inwoners van Wales (waar een soortgelijk referendum op 18 september wordt gehouden) één ondeelbaar volk zijn. “De 'nee'-stemmers zijn Schotlands ware Bravehearts, Bravehearts die de voorspoed en veiligheid van het gehele land bedreigd zien en zich daartegen uitspreken”, zei Hague. Hij refereerde daarmee aan de Schotse held William Wallace, alias Braveheart, die op 11 september precies 700 jaar geleden het Engelse leger versloeg in de slag bij Stirling Bridge.

De kiezers, verzekerde Blair, “hebben niets om bevreesd voor te zijn, anders dan de angst zelf”. Hij beloofde nogmaals dat het Schotse parlement, en het daaruit gekozen dagelijkse bestuur, de eerste zittingsperiode van vijf jaar geen belastingverhoging zou doorvoeren. “De gedachte dat dit een gezag zou zijn dat niet kan worden toevertrouwd aan het Schotse volk vind ik verkeerd, absurd zelfs”, zei de premier.

De nieuwe Schotse volksvertegenwoordiging wordt allerminst een 'Mickey Mouse'-parlement zoals sommige sceptici in de streng-nationalistische hoek voorspellen. Het krijgt zware bevoegdheden op gebied van wetgeving en controle over gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, transport, politie en justitie, rechterlijke macht, landbouw en sport. Alleen buitenlandse politiek, defensie en het macro-economische beleid blijft in handen van Westminster. En hoewel met het autonome Schotse parlement een einde komt aan de fusie van de parlementen van Schotland en Engeland, zoals die in de in Schotland zo gehate Treaty of the Union uit 1707 werd vastgelegd blijft de unie van de twee landen onder de Britse kroon onaangetast.

Voorlopig althans, want de naar volledige soevereiniteit strevende Schotse nationalisten - die in een wat ongemakkelijke yes-yes-coalitie zitten met de 'unionistische' Labour-partij en Liberaal-Democraten - zien in de creatie van een autonoom parlement een eerste stap op weg naar volledige onafhankelijkheid. Zeker voor hen, voor voorvechters als acteur Sean Connery of rockzanger Rod Stewart, is 11 september de dag waarop de basis wordt gelegd voor een nieuwe natie. De natie Schotland, William Wallace' zaliger nagedachtenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden