Schotten klaar voor kopstoot

Kiezen de Schotten vandaag voor afscheiding? Zo ja, dan kunnen de taaie onderhandelingen morgen beginnen.

"Schotland staat op het punt geschiedenis te schrijven. De ogen van de wereld zijn op ons gericht. Het wordt tijd dat jullie de toekomst van het land in jullie handen nemen", zei de Schotse premier Alex Salmond gisteren in een plechtige, laatste oproep aan de Schotten.

Een kiezer in Edinburgh was wat meer prozaïsch. "Het ligt in de aard van de Schotten om een kopstoot uit te delen als je ons vertelt wat wij wel en niet kunnen." Dat was geen verwijt aan Salmond, maar kritiek op de doemscenario's van het nee-kamp dat waarschuwt voor economische rampspoed als de Schotten 'aye' stemmen.

Loopt het Verenigd Koninkrijk vandaag een bloedneus op? Volgens alle opiniepeilingen is het een nek-aan-nekrace. De meeste geven een lichte voorsprong aan de tegenstanders, maar het verschil valt binnen de foutmarges. Maar liefst 4,3 miljoen Schotten hebben zich laten registreren als kiezer, 97 procent van het totale electoraat. Een aanzienlijke groep kiezers brengt vandaag voor het eerst een stem uit, wat het extra lastig maakt te voorspellen welke kant het uitgaat.

Salmond, een politicus met veel zelfvertrouwen, heeft een voorschot genomen op de einduitslag. Hij heeft een team van experts samengesteld dat moet onderhandelen met de Britse regering over de boedelscheiding. Als de Schotten voor onafhankelijkheid stemmen, dan belt premier Cameron morgenochtend met Salmond om de nederlaag toe te geven.

De Schotse nationalisten willen op 24 maart 2016 de onafhankelijkheid uitroepen. Een historisch beladen datum, want op 24 maart 1707 werd de Act of Union ondertekend waarmee Groot-Brittannië als land werd geboren. Dat geeft Salmond achttien maanden de tijd om te onderhandelen. Volgens zijn tegenstanders is dat een onrealistisch tijdsbestek, gezien de taaie onderwerpen.

De lijst lijkt eindeloos. Hoe verdeel je de staatsschuld en de olie- en gasvoorraden in de Noordzee? Komen er grensposten tussen Schotland en Engeland? Welk deel van de Britse krijgsmacht nemen de Schotten over? Blijft koningin Elizabeth II staatshoofd van Schotland? Wie maken er straks aanspraak op het Schotse staatsburgerschap? En kan Schotland automatisch lid worden van de Europese Unie?

De nieuwe munteenheid van een onafhankelijk Schotland is zonder twijfel het lastigste thema. Er zijn tal van opties: een eigen munt creëren, het pond sterling behouden of de euro aannemen. De Schotse nationalisten willen het Britse pond behouden en een monetaire unie aangaan met het Verenigd Koninkrijk. "Het Britse pond is evengoed onze pond", zegt Salmond. Alle grote partijen in het Lagerhuis wijzen een muntunie echter resoluut van de hand. Zij vinden een monetaire unie à la de eurozone te riskant.

De Britse kernwapens op een marinebasis in het West-Schotse Faslane, vormen het tweede grote struikelblok. De nationalisten willen een kernwapenvrij Schotland en eisen dat er na 2020 geen kernwapens meer staan op Schotse bodem. Volgens defensie-expert Malcolm Chalmers is het voor de Britse regering echter onmogelijk om in zo'n korte tijd een alternatieve kernwapenbasis te bouwen in Engeland. "Als de Schotten voet bij stuk houden, dan zou dat kunnen leiden tot de gedwongen ontwapening van de Britse kernwapenmacht. Een waarschijnlijker scenario is dat de nationalisten een deal sluiten in ruil voor concessies over de nieuwe munteenheid."

Eén ding staat vast: het Verenigd Koninkrijk is morgenochtend, als rond zeven uur de uitslag bekendwordt, een ander land. Zelfs als de Schotten onafhankelijkheid verwerpen, gaat het staatsbestel op de schop. De partijleiders in het Lagerhuis hebben de Schotse overheid nog meer macht beloofd, met bevoegdheden over belastinginkomsten, uitkeringen en de uitvoering van de sociale zekerheid. De dag van morgen luidt dan op zijn minst de geboorte in van een Britse federale staat.

undefined

Willie MacMorland (56), eigenaar van Schots restaurant Hielander in Alkmaar

"Duizend procent ja. Ik ben al vanaf mijn zestiende lid van de onafhankelijkheidspartij van Schotland (SNP). Wij, de Schotten, zijn ondervertegenwoordigd op alle vlakken, maar we betalen wel 20 procent van de belasting. Wij leveren olie, gas en whiskey. In ruil daarvoor komt veel te weinig terug. Natuurlijk zullen we de eerste paar jaar hard moeten werken om ons staande te houden, maar dat kunnen we makkelijk. Wij zijn taai, altijd al geweest. Ik zie geen enkele reden waarom Schotland niet zelfstandig zou kunnen zijn."

undefined

Daniel William McGuire (27) muzikant in Amsterdam

"Nee. Er zijn nog te veel onduidelijkheden om definitief te besluiten. Mensen laten zich op dit moment meeslepen door emoties. Dit is geen 'Braveheart', met brullen en elkaar op de borst slaan, zijn we nergens. Natuurlijk zijn er dingen die beter kunnen voor de Schotten, eerlijker vooral, maar dat los je niet op door overhaaste beslissingen te nemen. We moeten rationeel zijn, zoals de Nederlanders dat goed kunnen. Alle consequenties moeten zorgvuldig afgewogen worden en op basis daarvan moeten we besluiten wat het beste is voor ons allemaal."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden