Schotse premier Salmond stapt op

Beeld getty

"Het volk heeft gesproken", zei de Schotse premier Alex Salmond vlak nadat de uitslagen van het referendum bekend werden. Later deze vrijdag bleek dat hij daar voor zichzelf ook consequenties uit heeft getrokken: hij legt zijn functie binnenkort neer.

"Voor mij als leider zit mijn tijd er bijna op", sprak hij. "Maar voor Schotland is de campagne nog niet over, en de droom zal nooit sterven".

Salmond vertrekt overigens niet met onmiddellijke ingang. Maar op de jaarlijkse conferentie van de Schotse Nationale Partij in november zal hij niet meer kandidaat zijn voor het partijleiderschap. Daarna stopt hij ook als premier.

Het zal dus aan een nieuwe Schotse leider zijn om de veranderende relatie met het Verenigd Koninkrijk vorm te geven. Want, zo zei Salmond vandaag nog, Schotland had dan niet voor onafhankelijkheid gekozen, maar de boodschap uit Schotland was duidelijk: er moet verandering komen. "We gaan niet gewoon over tot de orde van de dag", aldus Salmond. "Dit land is voorgoed veranderd", viel zijn vicepremier Nicola Sturgeon hem bij.

En ook uit Londen waren er de afgelopen tijd boodschappen gekomen die daarop wezen: Britse politici, onder wie premier Cameron, beloofden Schotland verregaande autonomie, als het ervoor zou kiezen om zich niet af te scheiden.

Welke taak ligt er op de nieuwe Schotse premier te wachten? Hoe gaat zo'n nieuw Schotland of zelfs een nieuw Verenigd Koninkrijk eruit zien? We vroegen het Trouw-redacteur Sander Becker.

Wat houdt de toegenomen autonomie van Schotland in?
"De Schotten krijgen voornamelijk meer te zeggen over de inkomsten en uitgaven van hun eigen Schotse regering. Zo mogen ze binnenkort zelf bepalen hoe ze hun belastinginkomsten gaan regelen. Het komt erop neer dat ze zelf mogen bepalen hoeveel belastinggeld ze gaan ophalen en hoe dat tussen arm en rijk verdeeld wordt. Die uitleg is misschien een beetje kort door de bocht, maar het belastingplan is ook nog niet helemaal rond."

"Ook over hun subsidies krijgen de Schotten meer te zeggen. De hoogte van uitkeringen voor ouderen, gehandicapten en werklozen gaan ze misschien helemaal zelf bepalen. Voorheen bepaalde Londen hoe hoog de uitkeringen in Schotland waren."

"Er is ook een kanttekening. Hoe groot de Schotse autonomie precies wordt, is nog onduidelijk. De drie grootste politieke partijen moeten nog met een plan komen en zijn het op dit moment nog niet met elkaar eens. Waar de Conservatieven en de Liberal Democrats ruimhartig zijn met hun concessies, is de Labourpartij juist terughoudend. Natuurlijk zal Salmond zich ook stevig met het overleg bemoeien. Die laat zich nu niet meer de kaas van het brood eten."

Wat maakt eigenlijk dat de situatie van de Schotten zo onhoudbaar was?
"Dat heeft te maken met de vastliggende machtsstructuur. Engeland heeft in het Britse Lagerhuis van oudsher veel macht. Dat land heeft de meeste inwoners en daardoor ook de meeste zetels. Maar dat zorgt er wel voor dat het hele parlement mee moet met de beslissingen van de Engelse meerderheid. Om een voorbeeld te geven: van de bijna vijftig Schotse afgevaardigden is er slechts één conservatief. Toch krijgt de linkse Schotse meerderheid bijna nooit haar plannen door het Lagerhuis, omdat de meeste Engelsen conservatief zijn. De Schotten stemmen heel links, maar zien daar dus niets van terug in hun landelijk beleid."

Waar blijkt dat uit?
"Terwijl de Schotten een verzorgingsstaat willen, zien de Engelsen juist meer in een overheid op afstand. De Schotse kritiek is dan ook dat er vanuit Londen te veel bezuinigd wordt op bijvoorbeeld de gezondheidszorg, het onderwijs en op verschillende uitkeringen."

Geldt hetzelfde voor de andere regio's in het Verenigd Koninkrijk?
"Niet per se. Ze mogen dan wel vinden dat Engeland te veel macht heeft, maar ze dringen niet aan op afscheiding. In vergelijking met Schotland is Wales veel sterker verknoopt met Engeland. De Welshmen hebben een sterke economische relatie met de Engelsen en reizen veel heen en weer. Onafhankelijkheid ligt daar niet voor de hand. Dat is voor de Schotten heel anders. Die worden meer gezien als dat rare volkje in het noorden."

Dus er komt in die andere landen ook geen referendum?
"Nee. Deze exercitie was in eerste instantie alleen bedoeld voor Schotland. Het gevolg is dat andere regio's nu ook meer autonomie krijgen, een cadeau waar ze niet om hebben gevraagd. Er treedt in het Verenigd Koninkrijk door het Schotse referendum dus een soort decentralisatie op. Er wordt zelfs al gesproken van een zogenoemde federatie."

Hebben de Schotten er goed aan gedaan om bij het Verenigd Koninkrijk te blijven?
"Dat is moeilijk te zeggen. Wat je wel kunt stellen is dat er nu minder problemen opgelost hoeven te worden. Was Schotland wel onafhankelijk geworden, dan was er een grote chaos ontstaan die ons nu bespaard blijft. Zo was dan onduidelijk of het land nog lid zou blijven van de Europese Unie en de Navo. Ook was het risico groter geweest dat het Verenigd Koninkrijk uit de EU zou stappen. Dat zou de handel met Engeland een stuk duurder maken. En als zo'n wereldleider uit de EU stapt zorgt dat voor enorm veel gezichtsverlies en imagoschade voor de EU."

Zijn er ook nadelen aan de situatie waarin Schotland nu verkeert?
Zeker. Elke Britse regio krijgt nu jaarlijks een bepaald geldbedrag toegewezen. Het bedrag van Schotland is relatief hoog, per hoofd van de bevolking zelfs hoger dan in Engeland. Londen zou de hoogte van het geldbedrag ter discussie kunnen stellen tijdens de onderhandelingen over Schotse autonomie. Dat zou kunnen betekenen dat Schotland geld moet inleveren en dat het zichzelf met het referendum in de vingers heeft gesneden, in ieder geval financieel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden