Schoppen tegen Hilversum

Maxim Hartman is klaar met massa-tv en BN'ers op de buis. Na veel geruzie maakt hij nog één seizoen 'Omroep Maxim'. Met gewone mensen.

Waar is de absurde televisie gebleven? Programma's die raar, vreemd, tegendraads of echt verrassend zijn, lijken iets van vroeger. Zelfs de progressieve VPRO brengt geen hedendaagse Wim T. Schippers op de buis en leunt met Van Kooten en De Bie op het verleden. De serie 'Nederland van Boven' bood een afwijkend perspectief, maar het wereldbeeld van de kijker doen kantelen, dat is iets anders.

Maxim Hartman, momenteel als programmamaker werkzaam voor de VPRO, kan dat wel verklaren. De voorspelbaarheid van het tv-aanbod is de schuld van de netmanagers, zegt hij. Bij het samenstellen van de programmaschema's houden die vooral rekening met marktaandelen en het knellende zenderprofiel. Bij het maken van het nieuwe seizoen van 'Omroep Maxim' liepen de spanningen zo hoog op, dat hij er klaar mee is.

Hartman (48) heeft ook de tijd meegemaakt waarin de omroepen alle vrijheid kregen. Na zijn opleiding aan de Willem de Kooning-kunstacademie belandde hij dankzij Burny Bos, die Villa Achterwerk had opgezet, bij de VPRO jeugdtelevisie. Samen met Theo Wesselo maakte hij van 1987 tot 1995 het anarchistische en memorabele programma 'Rembo en Rembo'. "Bos had in mijn ogen een goede liberale visie op tv. Hij houdt van kwalitatief drama voor kleintjes en vond ook 'Theo en Thea', 'Rembo en Rembo' en 'Mevrouw Ten Kate' leuk. Het mocht smerig en plat maar ook intelligent en mooi zijn."

In die tijd was 'lastig' een geuzennaam, zegt de gelijkgestemde tv-maker Bob Rooyens in de documentaire 'Alles van Waarde' van Frans Bromet, die nu in de bioscoop draait en over de oprukkende managementcultuur gaat. Vroeger werden de vreemde vogels, de creatieve en eigenzinnige makers, gedekt door programmaleiders die zelf in de studio's hadden gewerkt, en gevoel hadden voor mensen met talent en ideeën, zegt Rooyens. Nu ligt de macht bij managers die net zo goed in een dropfabriek kunnen werken. En wie in het openbaar kritiek uit, wordt op het matje geroepen, vertelt Bromet in de film. Het is hem zelf overkomen.

Vroeger was Hilversum een speeltuin, nu mag je niet op het gras.

"Het systeem is ziek, dat ben ik helemaal eens met Bromet", zegt Hartman. Het ligt in zijn aard om de confrontatie te zoeken. Hij noemt zichzelf een haantje, een pitbull zelfs, als iemand ruzie zoekt. "Ik zie netmanagers als het kwaad dat je moet bestrijden, op alle mogelijke manieren." Het risico op de zwarte lijst te komen, waarover Bromet ook spreekt, neemt hij voor lief. Hij walgt zo van de bedrijfscultuur op het mediapark, dat hij een vergaande stap neemt. Daarover later meer.

Eerst begint vanavond het tweede seizoen van zijn 'Omroep Maxim'. Het programma valt in het zelfbedachte genre reality humor, en keert het vak televisie maken binnenstebuiten. De verrassing zal minder groot zijn dan vorig jaar. Toch blijft 'Omroep Maxim' een vrolijke wat-nu-weer-grabbelton. Saai is het nooit.

Hartman voert ontsporende gesprekken met Onbekende Nederlanders. "Twee wereldjes die voortdurend langs elkaar heen praten, dat vind ik vrij komisch." Hoe hij die mensen vindt? "Als ik een snackbar binnenga, heb ik binnen een minuut door wie achter de toonbank de meeste humor kan opleveren." Hij mag in zijn benadering familie zijn van Rutger Castricum van PowNed - 'of liever andersom want ik deed dit eerder dan hij' - mensen afzeiken is niet zijn doel. Hij ziet juist graag hoe zij overeind blijven, ook als hij irritant doet. "Ik speel geen rol. Ook in het echt daag ik mensen uit. Je leert ze er beter door kennen."

Tussendoor vertoont hij korte films uit beeldarchieven. "Ze gaan over schoonheid, of over de gekte van de mens." Soms valt een fragment in beide categorieën. Zoals de Japanse modderduikers die afspringen en ondersteboven in de blubber wegzakken. Hartman trekt geen enorm publiek, zoals weinig programma's op Nederland 3 dat doen. Wel heeft hij trouwe fans. Als dat 'gruwelijk slechte' programma van Nick en Simon een miljoen kijkers scoort, heeft hij er liever 100.000.

Hij heeft moeten vechten om een tweede serie te mogen maken. Eerst kreeg hij via de VPRO groen licht, dat later door netcoördinator Roek Lips weer op rood ging. Na een fikse ruzie stond het weer op groen. "Programmamakers zijn de dupe van een wirwar van belangen. Collega's vragen me hoe ik alsnog toestemming heb gekregen. Je moet een scène schoppen. Zo heeft Matthijs van Nieuwkerk ook voorkomen dat DWDD na een half jaar sneuvelde."

Tv is teamwork. "Ik vind dat heel frustrerend. Misschien ben ik niet zo geschikt om in een systeem te functioneren." Hij was puber toen de punk losbarstte, en zegt nog steeds erg schopperig te zijn. De kunstacademie versterkte 'dat onafhankelijke' in hem, hij trekt zich niks aan van lof of kritiek.

Hartman is BN'er-moe en wilde met 'Omroep Maxim' de gewone man terugbrengen op tv. Maar dat betekent niet dat hij tv wil teruggeven aan de gewone man. "Televisie moet juist elitairder. Ik denk dat ik een betere smaak heb en beter weet wat goed is voor de mensen, dan de mensen zelf. De publieke omroep moet ook verwarren, irriteren of provoceren. Het idee achter PowNed is sterker dan dat achter de Tros."

Hij begrijpt wel dat elke belastingbetaler recht heeft op zijn favoriete programma. "Maar nu de massa alles domineert worden er ook mensen overgeslagen. Ik zie bijna niks experimenteels meer. Alles wat niet gemakkelijk of niet hetzelfde is, wordt naar de randen van de uitzendschema's verplaatst, met bijbehorend lager budget. De verhouding tussen het salaris van Matthijs van Nieuwkerk en het budget van VPRO kindertelevisie is zoek."

Misschien heeft de maatschappij nu minder behoefte aan nieuwe vormen dan in de jaren zeventig en tachtig, toen autoriteit ter discussie stond en taboes werden doorbroken? "Wat nu meespeelt is de onzekere tijd. De crisis versterkt het verlangen naar veilige televisie en Nederlands sentiment. Zelf denk ik dat er een nieuwe punktijd aankomt. Als het straks nog slechter gaat, zegt de nieuwe generatie dat het genoeg is. Eerst alles kapot, ook het omroepbestel, en dan opnieuw beginnen."

Zijn eigen motivatie is weg. "Ik heb hetzelfde karakter als Louis van Gaal: ik kan het niet verdragen om met prutsers te werken. Aan mijn ideeën over netcoördinatoren verbind ik nu mijn conclusies." Daarom zegt hij helemaal met tv te stoppen. Hij wil zijn heil zoeken in de beeldende kunst. "En dan niet twee jaar op een zoldertje tekenen, maar volgend jaar succesvol zijn in New York. Denk aan Jeff Koons of Damien Hirst. De kunstwereld schijnt ook afschuwelijk te zijn, maar dat wil ik eerst zelf ervaren."

'Omroep Maxim', vanavond om 23.05 uur op Nederland 3 bij de VPRO

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden