Schoonmaken, was opvouwen en dan de vierde verhuizing

Bewoners van de Vluchthaven laden hun spullen in de wagen: ze moeten weer vertrekken.

Ilhaam Awees (30) schuift de dekens op haar bed aan de kant, de lakens heeft ze er al afgehaald. "Kom binnen, ga zitten. Ik ben aan het schoonmaken." Het ruikt weeïg in het krappe kamertje op de eerste verdieping van de voormalige gevangenis in Amsterdam-Zuid. In de wastafel bij het toilet staat afwas. Op de grond liggen gele rubberen schoonmaakhandschoenen. Naast het bed een opengeklapt rolkoffertje volgestapeld met kleren, de rode boodschappentas ernaast is al vol.

Net als de ruim honderd andere bewoners van de 'Vluchthaven' maakt de 30-jarige vrouw van Somalische afkomst zich klaar voor vertrek. Vrijdag besloot de rechter dat ze binnen vier dagen het pand moesten verlaten. Burgemeester Van der Laan liet de bewoners weten dat hij het pand aan de Havenstraat vandaag zou ontruimen, als de vluchtelingen niet uit zichzelf hun spullen zouden pakken.

Sinds afgelopen november kreeg de groep er onderdak van de gemeente. Van der Laan had met staatssecretaris Fred Teeven van justitie afgesproken dat ze er zes maanden mochten blijven. Tot 1 juni. In die periode konden ze aan hun procedure of terugkeer werken. Maar de groep weigerde weg te gaan.

De boeken op de plank boven haar bureau - een medische encyclopedie, een boekje over theater - kunnen waarschijnlijk niet mee. "Ik weet niet hoe ik het allemaal moet meesjouwen", verzucht Awees, die goed Nederlands spreekt. Waar ze nu naartoe gaan? Awees haalt haar schouders op. Ze is kalm, maar gespannen. "Ik weet niet wat het plan is of waar ik vanavond slaap. Het is de vierde keer dat ik moet verhuizen." De onzekerheid went niet, zegt ze. Ze gebaart naar de buurvrouwen die op de gang hun was opvouwen. "Iedereen is gestrest en onrustig."

Ze wordt onderbroken door één van haar twee mobieltjes. Die rinkelen af en aan: haar advocaat, vrijwilligers, andere bewoners. Maar duidelijkheid over waar ze straks naartoe gaat levert het niet op.

Dan verschijnt beheerder Stef de Vries in de deuropening. Hij wil vandaag geen pers in het pand hebben. Buiten of in de hal kan de verslaggever praten met bewoners. Nee, de fotograaf mag niet nog een foto van Awees in haar kamer maken. Dan zet hij hem het gebouw uit, dreigt hij. Waarom? Volgens het 'reguliere toegangsbeleid' van de gemeente bepalen bewoners of ze journalisten of bezoek ontvangen. "Luister, iedereen hier is zijn spullen aan het pakken. Dat moet in alle rust kunnen." Bezoekers zijn overigens wel welkom. Protesteren heeft geen zin. De Vries, in dienst van de gemeente, heeft het laatste woord. "Zo gaat het bij ons altijd", reageert Awees. "De gemeente, de IND, ze geven nooit een duidelijk antwoord."

Beneden laden bewoners in de motregen hun spullen in een geelrode vrachtwagen. Verhuisdozen, boodschappentassen, koelkasten, televisies, matrassen, een elektrisch kooktoestel. In grote viltstiftletters staat de naam van de eigenaar erop geschreven: Robert, Habiba, Noufou. Vrijwilligers brengen die naar een opslag ergens in de stad. De asielzoekers zelf verzamelen zich aan het eind van de middag voor de gevangenis om op weg te gaan. "Waar naartoe? Dat zullen jullie wel zien", zegt de Burundese Ali Juma. "We blijven zichtbaar." 's Avonds slaan ze hun tenten op in het natte Amsterdamse Oosterpark.

undefined

Ilhaam Awees (30), sinds 2009 in NL

"Ik begrijp het niet. Dit gebouw staat toch leeg. De rechter heeft gezegd dat we een individuele aanvraag voor onderdak kunnen indienen. Dat hebben we allemaal gedaan. Maar ik heb nog niks gehoord van de gemeente. Het schiet gewoon niet op.

Mijn ouders zijn Somalisch, maar ik ben geboren als illegaal in Saoedi-Arabië en opgegroeid in Jemen. In geen van die landen ben ik geregistreerd. Nu willen ze me terugsturen naar Somalië. Ik heb nog nooit in dat land gewoond en het is er gevaarlijk. Bovendien twijfelt de IND aan mijn identiteit. Hoe kunnen ze me dan naar Somalië sturen?"

undefined

Ali Juma (31), Burundi sinds 2006 in NL

"Ik had gehoopt dat we nog een tijdje in de Vluchthaven konden blijven. We hadden hier een eigen kamer en een dak boven ons hoofd. Ze zeiden dat we hier konden werken aan onze procedures. Die lopen nog, iedereen is druk bezig met het verzamelen van documenten, maar nu worden we toch weer op straat gezet.

Ik ben sinds het begin onderdeel van de groep. Op weg naar de Vluchtflat werd ik opgepakt en in vreemdelingendetentie gezet. Dat was de vierde keer. Sinds maart zit ik hier. We blijven bij elkaar, als groep. We zijn één en dat blijven we."

undefined

Uitspraak rechter

Ruim honderd veelal uitgeprocedeerde asielzoekers zijn gisteren uit de Vluchthaven vertrokken. Voor velen was dit de zesde halte op een zwerftocht die in september 2012 begon in een tentenkamp in Amsterdam-Osdorp. Veertig vluchtelingen sloegen daar destijds hun tenten op. Twee maanden later was de groep aangegroeid tot 130 mensen. De vluchtelingen die zich 'Wij zijn hier' noemden, kregen vervolgens een half jaar onderdak in een gekraakte kerk (de Vluchtkerk) in Amsterdam-West. Daarna volgden de Vluchtflat, het Vluchtpark en het Vluchtkantoor. Eind vorig jaar bood de gemeente Amsterdam ze een half jaar onderdak in de voormalige gevangenis aan de Havenstraat: de Vluchthaven. De burgemeester dreigde met ontruiming als ze vandaag niet weg zouden zijn.

Negen vluchtelingen krijgen vanwege hun gezondheid opvang van de gemeente. Dat geldt ook voor wie wil meewerken aan terugkeer naar het herkomstland. Vooralsnog hebben slechts vijf zich gemeld. De rechter oordeelde vorige week dat Amsterdam geen collectieve opvang hoeft te regelen voor de groep. Wel kunnen individuele asielzoekers om alternatief onderdak vragen. Dat hebben ze inmiddels vrijwel allemaal gedaan. De gemeente moet die aanvragen beoordelen, maar dat duurt nog enkele dagen, zegt een woordvoerder. Al verwacht hij niet dat ze in aanmerking zullen komen voor onderdak.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden