Schoonheid lokt naar littekens

Fotograaf J. Henry Fair vangt zijn publiek met schoonheid, om vervolgens het verhaal over de giftige littekens in de aardkorst te vertellen.

Hans Marijnissen

Op het eerste oog lijken de prints op Renaissance-schilderijen, maar wie beter kijkt ziet dat er 'iets' niet klopt. Er rijdt een gele bulldozer door de met zorg neergezette lijnen. Of de oranje-rode bloemmotieven worden doorsneden door een industriële stellage.

De Amerikaanse fotograaf en milieuactivist J. Henry Fair wil zijn publiek verleiden met de schoonheid van zijn beelden, om vervolgens te wijzen op wat er eigenlijk niet deugt. De bloem is in werkelijkheid een tank in Fort McMurray in Canada met opgewerkte olie. En het lijnenspel is een opslag van kolenas. Het zijn giftige plekken, vervuilende plekken, evil, zoals Fair het uitdrukt.

Vijftien jaar geleden begon Fair met het fotograferen van industriële complexen en raffinaderijen. ¿Ik kroop de terreinen op en legde de voor mij totaal onbekende installaties vast. Dat was vóór 9/11, en dus kon je bij ontdekking hooguit van het terrein worden verwijderd. Nu zou ik gearresteerd worden.¿

Maar Fair hoeft het niet meer van de insluipingen te hebben. Na een commerciële nachtvlucht ontdekte hij bij de landing - het werd net licht - de contouren van twee enorme schoorsteenpijpen van een kolencentrale, die prachtig door het wolkendek staken. ¿Ik dacht: dat is het. Ik moet geen terreinen op om de vervuiling vast te leggen, ik moet er boven gaan hangen! Door een birds eye is de verontreiniging heel onnatuurlijk.¿ En zo begon hij zijn serie over 'littekens in het landschap'.

Fair trapte af met een project over de geïndustrialiseerde Mississippi-monding bij New Orleans, die niet voor niets Cancer Alley wordt genoemd. Hij ontdekte hoe vervuiling het beste van bovenaf is te vangen. In een Cessna met verwijderde passagiersstoelen, ligt Fair op zijn buik zodat hij vanuit het geopende vrachtluik bijna loodrecht het verspillende (of verspilde?) landschap kan vastleggen.

In het begin zocht Fair sec naar fotogenieke scenes om pas daarna met een auto de fabrieken af te gaan voor onderzoek naar de specifieke chemische processen die op zijn gemaakte foto's te zien zijn. ¿Vaak had ik werkelijk geen idee, maar door mijn werk ben ik erachter gekomen wat we werkelijk met de aarde doen.¿

In de latere ontwikkeling van zijn project deed Fair eerst research naar milieuvervuilende productieprocessen, om die pas daarna op foto's vast te leggen. Hij breidde zijn werkgebied ook uit. Via Canada kwam hij in Spanje uit en het Oostblok - en wat zou hij het Nederlandse Botlek-gebied geweldig vinden. Maar daar is hij nog niet aan toe gekomen.

Fair is fotograaf, maar nog veel meer milieuactivist, die zijn camera gebruikt als wapen. Hij gruwelt van de Amerikaanse samenleving van 'veel' en 'wegwerp'.

¿Ik ben erg van de cijfers¿, zegt hij. ¿Mag ik even? Wist je dat van de energie uit het productieproces van één aluminium frisdrankblikje een laptop drie uur kan functioneren? In Amerika liggen de vuilnisbakken er vol mee, hier in Amsterdam trouwens ook.

¿In de VS drinkt iedereen zijn koffie uit van die kartonnen bekertjes. Ik kan het niet laten die allemaal op te tellen en dan uit te rekenen hoeveel bomen daarvoor moeten sneuvelen. We kunnen de verwoesting van de aarde pas keren als we ons consumentengedrag veranderen. Daar begint het mee. Met de essentiële vraag: welk toiletpapier gebruiken we?¿

In zijn 'strijd', zoals Fair die zelf noemt, zijn woorden en definities ook van groot belang. Het woord 'milieu' bijvoorbeeld gebruikt hij niet meer. Te saai, op afstand. Hij gaat liever uit van het life-support-system, dat te vertalen valt als: 'levensbron'.

¿En wat vind je van de term conservatief, in de zin van behoudend, beschermend. Wordt het niet tijd dat juist groene activisten deze term opeisen?¿

Expositie

J. Henry Fair exposeert onder de titel 'Abstraction of Destruction' vanaf morgen tot 30 april in Galerie Eduard Planting, Eerste Bloemdwarsgracht 2-links in Amsterdam. Open van woensdag t/m zaterdag van 13 -18 uur. Ook het fotoboek van Fair met de titel 'The Day after Tomorrow' is daar te koop. Prijs: 35 euro.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden