Schoonheid in de schaduw van Stalin

Klassiek

Andris Nelsons

Boston Symphony Orchestra Sjostakovitsj Symfonieën 5, 8 en 9 (Deutsche Grammophon)

*****

De bedoeling was dat de nieuwe chef-dirigent Andris Nelsons met zijn Boston Symphony Orchestra slechts een paar van de vijftien symfonieën plus wat aanverwante orkestwerken van Sjostakovitsj zou opnemen. De overkoepelende titel van het project was 'Under Stalin's shadow', verwijzend naar de grote problemen die de componist van de communist ondervond.

Er waren door Deutsche Grammophon drie Sjostakovitsj-cd's voor de glanzend nieuwe Boston-Nelsons-combinatie voorzien. Maar toen de eerste cd met de Tiende symfonie uitkwam, werd die wereldwijd met schallende loftrompetten onthaald. Begin dit jaar won de opname zelfs een Grammy Award. Van Deutsche Grammophon mag Nelsons nu alle vijftien symfonieën vastleggen.

Vreemd genoeg zal dat dan de allereerste Sjostakovitsj-integrale van één dirigent zijn voor Deutsche Grammophon. Nelsons zal zich zo bij grootheden voegen als Haitink, Petrenko, Kondrasjin, Jansons, Kitajenko, Barsjai, Ashkenazy en Rostropovitsj. Allemaal namen zij een integrale op, al dan niet met verschillende orkesten. Bij het Koninklijk Concertgebouworkest is Nelsons trouwens ook bezig met een complete Sjostakovitsj-cyclus. Die zal niet op cd maar dvd verschijnen. Komend seizoen is in Amsterdam de Elfde symfonie aan de beurt.

De documentaire 'Nelsons no. 5', die Carmen Cobos over de Letse dirigent maakte, opent met Nelsons die het openingsmotief zingt van Sjostakovitsj' Vijfde symfonie. Hij vergelijkt die noodlotsnoten meteen met de beginmaten van Beethovens Vijfde en Mahlers Vijfde, maar bij Sjostakovitsj zijn zij volgens de dirigent als een gebeiteld dogma in standbeelden van Lenin of Stalin.

Heel mooi roept hij hier de schaduw van Stalin tevoorschijn. Zijn interpretatie in Boston is al net zo gebeiteld. Als het geweld in het eerste deel van de Vijfde is geluwd, komt dat onwaarschijnlijk ijle moment waarop een solofluit vraagt en een solohoorn antwoordt. Het kloppend ritme eronder blijft strak en zacht en hij laat zijn solisten ongehoord mooi uitkomen. Het slot van dat deel is nog zo'n magisch moment.

Het begin van de Achtste waar Sjostakovitsj, met in zijn kielzog Nelsons, verbanden legt naar die Vijfde klinkt fenomenaal verwachtingsvol. Het broeierige en duistere eerste deel, dat bijna net zo veel tijd in beslag neemt als de hele Negende symfonie, is een ware tour de force van dirigent en orkest. Concentratie, focus, gedrevenheid en dat alles in spatgelijk en -zuiver spel. Ook nu weer die uiterste precisie in detail en die verbluffende samenklanken.

Nelsons, Boston en Sjostakovitsj leveren een synergie op waarvan het geheel groter is dan de som der delen. Peter van der Lint

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden