Schoonheid hoort geen taboe te zijn

De jonge Finse dirigente Susanna Mülkki (1969) is sinds dit seizoen artistiek leider van het Ensemble InterContemporain uit Frankrijk. Ze ziet zichzelf als ambassadeur van het hedendaagse repertoire.

Toen Susanna Mülkki het befaamde Ensemble InterContemporain in 2004 voor het eerst dirigeerde tijdens een festival in Luzern, kon ze niet vermoeden dat ze een jaar later benoemd zou worden tot artistiek leider van dat Parijse ensemble. Natuurlijk: het optreden, gewijd aan de muziek van de Engelse componist Harrison Birtwistle was een groot succes. En ze wist, zo vertelt de even bescheiden als bevlogen dirigente, dat de groep een nieuwe leider zocht: „Ze zeiden na dat optreden wel dat ze me graag nog eens wilden uitnodigen. Maar het aanbod van deze positie kwam als een verrassing.”

Ensemble InterContemporain (EIC) werd in 1976 opgericht door componist en dirigent Pierre Boulez. Begonnen als een groep solisten die zich wijdde aan het hedendaagse repertoire, raakte EIC bekend door zijn nauwe samenwerking met veel componisten, en door zijn experimentele verbindingen met andere kunstdisciplines zoals film, dans en theater. Mülkki, die haar post in het dertigste seizoen van EIC overneemt van Jonathan Nott, noemt de virtuoze Parijse groep, de ’Ferrari onder de ensembles.’

Meest in het oog springende overeenkomst van het EIC en zijn nieuwe dirigent is waarschijnlijk de voorkeur voor een breed repertoire. Begonnen als celliste in het Symfonieorkest van Gotenburg, studeerde Mülkki directie bij Jorma Panula en Leif Segerstam aan de Sibelius Academie, waar ze in 2000 afstudeerde. Ze volgde bovendien masterclasses bij Esa-Pekka Salonen en brak door tijdens het Helsinki Festival in 1999, waar ze de opera ’Powder Her Face’ van Thomas Adès met veel succes dirigeerde.

Sindsdien ging het snel met Mülkki. Ze dirigeerde belangrijke internationale orkesten en ensembles, ook in Nederland. Haar repertoire reikt van ensemblewerk tot opera, van Haydn tot Saariaho. „Als cellist was ik behalve orkestmusicus ook al werkzaam in ensembles en als soliste”, vertelt Mülkki over haar achtergrond. „Ik speelde toen al veel modern werk en bracht nieuwe stukken in première. Die drie jaar als orkestmusicus waren belangrijk voor me. Ook omdat ik dirigenten van dichtbij aan het werk zag. Ik kon leren hoe de verschillende dirigenten bepaalde problemen oplosten.”

„Hedendaagse muziek was van meet af aan als frisse lucht voor me”, vervolgt Mülkki. „Tradities in de klassieke muziek kunnen soms erg dwingend zijn. Als ik moderne muziek uitvoerde, kon ik me echt bedenken wat de muziek mij probeerde te vertellen. In plaats van me er steeds rekenschap van te geven dat je een stuk zus of zo zou moeten uitvoeren. Natuurlijk moet je verschillende stijlen leren beheersen. Maar soms gaat dat ten koste van het originele idee.”

Het uitvoeren van hedendaags repertoire noemt Mülkki opwindend en verfrissend, omdat het haar in staat stelt om echt te communiceren met de muziek. Toch staan de meeste orkesten niet echt bekend om hun open houding ten opzichte van nieuwe muziek. „Tegenwoordig spelen orkesten zonder probleem Strawinsky, maar is Schönberg bijvoorbeeld nog te modern. Dat heeft voor een deel te maken met hun krappe repetitieschema’s. Die zijn ingericht op Beethoven-symfonieën, waarvan de musici al weten hoe ze die moeten spelen. Moderne muziek heeft meer tijd nodig. En dat terwijl je als musicus niet eens weet hoe het gaat klinken. Hedendaagse werken brengen een hoop moeilijkheden met zich mee. En de meeste mensen houden nou eenmaal niet van moeilijkheden. Als deze muziek vaker op het repertoire zou staan, zou dat enorm schelen. Ook wat de uitvoeringskwaliteit betreft. Zoals een collega van me ooit zei: als Mozart net zo zou worden uitgevoerd als de meeste hedendaagse componisten, zou niemand er naar willen luisteren.”

Omdat ze een echte ambassadeur van de nieuwe muziek is, prijkt er altijd wel een nieuw werk op het programma van Mülkki’s orkestconcerten. Ze noemt met name soloconcerten geschikt als ingang bij een groter publiek. Of ze zoekt naar thematische verbanden. „Het klinkt misschien heel Frans, maar een goed concert moet als een goede maaltijd zijn. Je moet je bedenken welke ingrediënten elkaar helpen om een mooi menu te krijgen.”

De vraag hoe de kaart er de komende tijd uit gaat zien bij het Ensemble InterContemporain onder haar nieuwe leiding, beantwoordt Mülkki met een uiteenzetting over het ensemble. Enerzijds moet het de traditie van excellente uitvoeringen voortzetten van de ’klassieke modernen’. „Ze spelen bijvoorbeeld fantastisch Ligeti; dat is de kern van het ensemblerepertoire. Het is geweldig om Ligeti met ze te doen zaterdag. Anderzijds wil ik nieuwsgierigheid naar de toekomst wekken. Ik wil blijven zoeken naar nieuwe componisten. We moeten open blijven voor allerlei richtingen, zonder een jukebox te worden. We zijn opgericht om de muziek van de avantgarde te spelen. Dat moeten we blijven doen. Maar het veld van de hedendaagse muziek is erg veranderd. Van de dogmatiek in de jaren vijftig tot de culturele variëteit waarmee de jongste generatie is opgegroeid. Het is belangrijk dat we blijven communiceren met het publiek, zonder populistisch te worden of het publiek te onderschatten.”

Mülkki noemt componisten zoals Bruno Mantovani en Kaija Saariaho goede voorbeelden van componisten die vanuit de traditie componeren, maar schoonheid niet schuwen. Van Saariaho voert de dirigente in november een nieuw scenisch oratorium uit, ’La Passion de Simone’. „Ik waardeer het heel erg dat Saariaho niet bang is om persoonlijk te worden. Haar muziek spreekt daarom een groot publiek aan over de hele wereld. Net zoals Ligeti, een componist die klassiek en modern tegelijkertijd is. Over schoonheid gesproken: ’Melodien’, het werk dat we zaterdag uitvoeren, is prachtig sonoor. Sommige componisten hebben de neiging om door te slaan naar het intellectuele. Terwijl je de schoonheid in deze vreselijke wereld niet moet uitbannen. Schoonheid is te lang een taboe geweest in de moderne muziek.”

Â

Susanna Mülkki en Ensemble InterContemporain spelen morgen in het Amsterdamse Concertgebouw werk van Ravel, Ligeti en Stravinsky in de ZaterdagMatinee. Aanvang 14.15 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden