Schoolverzuim / Veel ziek zijn leidt vaak tot schooluitval

Utrechtse vmbo-leerlingen die langer dan twee weken ziek zijn, of meermalen een paar dagen, worden opgeroepen voor een gesprek met een jeugdarts of -verpleegkundige. Deze hulp doet het ziekteverzuim dalen.

UTRECHT - ,,Veel jongeren hebben écht iets'', ervaart jeugdarts Roel van der Meer van de Utrechtse GGD. ,,Vaak hebben ze lichamelijke problemen, maar ook psychische problemen komen veel voor. Vervelende sociale omstandigheden kunnen een rol spelen: gepest worden, problemen in het gezin, zieke ouders.''

Van der Meer is een van de drijvende krachten achter de 'Utrechtse aanpak' van het ziekteverzuim onder vmbo-leerlingen. Met de gemeente en twee scholen begon de GGD drie jaar geleden een proefproject dat dit verzuim moet terugdringen. Schoolverzuim leidt immers maar al te vaak tot schooluitval, weet Ank Jeurissen, hoofd leerlingzaken van de gemeente Utrecht. ,,Met leerlingen die veel verzuimen, is vaak van alles aan de hand. Dikwijls halen ze hun diploma niet.''

Verzuim door ziekte was lang een taboe, merkte Jeurissen. 'Als een kind ziek is, kunnen wij daar niets mee', dachten en denken veel scholen. Maar scholen -en leraren- kunnen daar wél wat mee. Uit een evaluatie-onderzoek van de proef blijkt dat het ziekteverzuim eerst iets steeg (waarschijnlijk als gevolg van een betere registratie) en later daalde.

Bijna belangrijker nog zijn de gunstige 'neveneffecten' die door alle betrokkenen werden gerapporteerd: een betere registratie op de scholen van kinderen die ziek zijn ('ze weten nu waar hun kinderen zitten'), een grotere betrokkenheid van ouders en een (nog) betere samenwerking tussen de scholen, jeugdgezondheidszorg en de gemeente.

Bij aanvang gingen de initiatiefnemers ervan uit dat per schooljaar vijf procent van de leerlingen voor een bezoek aan de schoolarts in aanmerking zou komen. Dit bleek veel hoger, namelijk tien tot vijftien procent. De leerlingen worden, liefst met één of beide ouders, uitgenodigd op het wijkbureau van de GGD. Als ze niet komen, wordt de leerling op school een keer uit de klas gehaald en alsnog naar de schoolarts, die daar is, gebracht. ,,Wij noemen dat de 'vangdagen', vertelt Van der Meer. ,,Dat werkt prima. Zo bereiken we een respons van bijna 90 procent.''

Opvallende voorbeelden van ziekgemelde leerlingen uit die begintijd herinnert Van der Meer zich nog goed. Zoals Marokkaanse meisjes met menstruatieklachten. Dat je hen naar de huisarts kan verwijzen, bleek voor veel meisjes en hun ouders een openbaring. Of cara-patiënten die de verkeerde medicijnen bleken te gebruiken: op hun veertiende slikten zij nog steeds de dosis die zij als klein kind kregen voorgeschreven.

De resultaten van het evaluatie-onderzoek zijn zo positief, dat het experiment inmiddels tot alle zeven vmbo-scholen is uitgebreid. Dat klinkt eenvoudiger dan het is: samen tellen deze scholen 3750 leerlingen. Ook jeugdverpleegkundigen van de GGD voeren nu de gesprekken.

De keus viel op het vmbo, omdat de uitval op dit schooltype het grootst is. Andere scholen hebben al belangstelling getoond. ,,In diverse gemeenten heb ik onze aanpak al toegelicht'', vertelt Van der Meer. ,,Morgen ga ik weer naar Eindhoven. Het succes vertelt zich rond.''

De uitvoering van de aanpak vergt volgens Jeurissen een grote inzet van de GGD, gemeente en scholen. De scholen moeten een verzuimcoördinator aanstellen en een registratiesysteem opzetten én bijhouden. Leerlingen die ziek zijn moeten worden gebeld en 'gevolgd'. ,,Nog steeds komen de leerplichtambtenaar, jeugd arts, verzuimcoördinator en schooldirecteur elk half jaar bij elkaar om de voortgang te bespreken'', vertelt Jeurissen. ,,We moeten er echt bovenop blijven zitten, anders bestaat er altijd het gevaar dat afspraken verwateren.''

Het gemiddelde schoolverzuim op de Utrechtse vmbo-scholen bedraagt nu 7,5 procent -dit is inclusief het ziekteverzuim, dat rond de 3,5 procent ligt. Landelijke onderzoeken komen gemiddeld op negen procent uit. ,,De deelnemende scholen denken dat lager dan 7,5 procent niet kan'', weet Jeurissen. ,,En voor die 7,5 procent moeten alle partijen hard werken.''

Jeurissen is een van de opstellers van het protocol 'Ziekteverzuim als signaal' dat door alle vmbo-scholen wordt gevolgd. De werkwijze staat hierin uiterst gedetailleerd beschreven, inclusief een voorbeeldtekst van een brief die de scholen aan ouders kunnen sturen. ,,De scholen moeten het uiteindelijk doen'', benadrukt Van der Meer. ,,Die boodschap moeten wij hun nog steeds wel eens voorhouden: Jongens, als de kinderen er niet zijn, kunnen jullie geen lesgeven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden