SCHOOLFEESTEN VAN EEN ANDERE RELIGIE

Allochtone moeders versieren enthousiast een christelijke school met kersttakken. De meester vertelt hun kinderen dat binnenkort 'een baby die wat nieuws brengt' verschijnt. Maar andersom? Een enkele school viert de religieuze feesten die belangrijk zijn voor allochtone leerlingen. Een schoolbestuurder stapt op omdat hij vreest dat zijn leerlingen tijdens een niet- christelijk feest 'demonen' oproepen. Theologen zoeken naarstig naar een manier om deze feesten te vieren.

Vorige maand vierde de katholieke basisschool Sint Gerardus Majella in Hoogezand het divali-feest, een van de grote feesten voor de hindoeïstische leerlingen. Schoolbestuurder J. Bos trad af, omdat dit feest kinderen zou aanzetten tot 'godenverering' en 'het aanroepen van demonen'.

Ook andere christelijke scholen worstelen met de feestdagen. Veel scholen met bijvoorbeeld islamitische of hindoeïstische leerlingen besteden aandacht aan andere godsdiensten, maar vinden het nog te ver gaan om de feesten van deze godsdiensten in schooltijd te vieren.

Zoals de christelijke basisschool de Dominee D. A. van den Boschschool in Den Haag. De helft van de kinderen op deze school komt uit een andere cultuur. De school viert alleen de christelijke feesten. Wel besteden de leerkrachten aandacht aan andere godsdiensten. De islamitische leerlingen krijgen vrij voor het suikerfeest, de afsluiting van het vasten.

Binnenkort bespreken de leerkrachten van de Haagse school of ze het islamitische feest in schooltijd vieren. Leerkracht van groep drie Tirza Kerstin Dingemanse-Versteegh is tegenstander. “Wij zijn een christelijke school die feesten viert vanuit een christelijke traditie.” Ze vreest dat het vieren van andere feesten ten koste gaat van de christelijke identiteit van de school. “Ouders van Turkse en Marokkaanse kinderen vragen er zelf ook niet om. Zij kiezen vaak bewust voor een christelijke school: beter een geloof dan geen geloof”.

Dingemanse weet niet of ze haar principe nog lang kan volhouden. “Als tachtig procent van de leerlingen allochtoon is, word je een andere school.”

Binnenkort is het weer kerst. Gewoonlijk vierde de Van den Boschschool dit feest in de kerk naast de school. Veel van de Turkse en Marokkaanse leerlingen mochten daar van hun ouders niet komen. Dat probleem is opgelost. De kerk is verkocht en omgebouwd tot moskee. Het kerstfeest wordt gevierd in het schoolgebouw.

Harry Blume, directeur van enkele protestants-christelijke basisscholen in Utrecht, vindt dat een school verder moet gaan. “Een van de 'makkelijkste' vormen van wederzijds respect in religieus opzicht is het vieren van godsdienstige feesten,” schrijft hij in het blad Voorwerk voor godsdienstige vorming. Als je kinderen vanuit andere geloofstradities aanneemt op school, moet je volgens Blume de consequenties accepteren. Op zijn scholen wordt het suikerfeest wel gevierd. Sommige Nederlandse ouders hadden daar in het begin moeite mee, schrijft de directeur, die vroegen zich af: “worden we nu een islamitische school?” Na het vieren vonden ze het eigenlijk wel leuk.

Om vorm en richting te geven aan dit 'interreligieus leren' is de school te raad gegaan bij theologen van de Universiteit van Utrecht. “Het is een langzaam proces”, zegt wetenschapper Karin de Jonge. “Religie raakt de mensen persoonlijker dan cultuur.” De Jonge onderzoekt waar de problemen liggen op vier basisscholen, twee protestants-christelijke, een katholieke en een openbare. Veel scholen willen bijvoorbeeld het suikerfeest vieren, maar weten niet hoe het moet en hebben behoefte aan advies.

De Jonge ontwikkelde lesmateriaal voor het suikerfeest en voor het hindoeïstische holi-feest. Ze putte daarvoor uit islamitische en hindoeïstische bronnen en tekende uitspraken van kinderen op.

Scholen houden op verschillende manieren rekening met religieuze verschillen, zegt De Jonge. “Zoals bij de godsdienstlessen waar geput wordt uit andere boeken dan alleen de bijbel. Maar ook bij verjaardagen. Leraren vragen ouders of ze rekening houden met de bereiding van het voedsel. Voor moslim-kinderen dus geen varkensvlees.” Of bij het bidden, als kinderen de gelegenheid krijgen niet mee te doen of op een andere manier te bidden. Het gebeurt volgens De Jonge te willekeurig. Een leraar moet het maar net willen.

De katholieke Mariaschool in Rotterdam kan inmiddels bogen op een jarenlange ervaring met andersgelovigen. Vijfennegentig procent van de leerlingen op deze basisschool is allochtoon. Tien jaar geleden kreeg de school te maken met een grote 'witte vlucht'. “Wij zijn een goeie zwarte school met puur Hollands onderwijs”, zegt directeur Maarschalkerweerd. “We zijn een ontmoetingsschool met een katholieke achtergrond. Wij gaan uit van het christelijk mensbeeld. Maar het navolgen van Jezus Christus is één van de vele manieren waarop je kunt leven. Wij vinden dat de kinderen elkaars normen en waarden moeten leren kennen”.

De Mariaschool viert niet-christelijke feestdagen anders dan christelijke feesten. Tijdens bijvoorbeeld islamitische hoogtijdagen mogen de kinderen van deze godsdienst thuisblijven en achteraf krijgen ze gelegenheid om over de viering te vertellen in de groep. De christelijke feesten worden uitgebreider en op de traditioneel katholieke wijze gevierd. Maarschalkerweerd: “Wel op een manier waarbij het feest voor andersgelovigen ook acceptabel is. Met kerst hebben wij het niet over de geboorte van de Verlosser, maar over een baby die iets nieuws brengt. Zo maken we het feest universeler. We zingen wel de ouderwetse kerstliedjes. Dat hoort bij de Hollandse cultuur.”

Op de Juliana van Stolbergschool in Ede zit nog maar één christelijk meisje. De rest van de leerlingen is moslim. Daarom werd de school enkele jaren geleden van een christelijke school een interreligieuze school.

Op deze school worden zowel de christelijke als de islamitische feesten gevierd. Tijdens het suikerfeest leggen de moslim-leerlingen aan de christelijke kinderen uit wat het feest inhoudt. Bij kerstmis gaat het andersom. De vieringen vallen onder schooltijd en iedereen moet erbij zijn. Het enige christelijke meisje doet dit jaar samen met een deel van het docententeam de kerstviering. Waarnemend directeur Klaaske Klunder: “Wij gaan uit van gelijkwaardigheid, niet van gelijkheid”.

Turkse en Marokkaanse moeders brengen in deze tijd de hal van de school in de kerstsfeer met dennegroen. “De moslim-kinderen en hun ouders weten dat kerst bij de school hoort, dat is godsdienst van de ander”, zegt Klunder. Het enig overgebleven christelijke meisje voelt zich op de school als een vis in het water, ook een beetje gewichtig. Klunder: “Ze hoort erbij. Soms zegt ze: 'ik ben de enige'. Dan zeg ik: 'ja, daarom mag je blijven. Dan hebben we tenminste nog één christelijke leerling'.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden