School-tv bevat pure reclame voor hoofdsponsor

BAARN - De schooltelevisie in Nederland heeft de deur naar de commercie wagenwijd opengezet. Terwijl de Nederlandse Onderwijs Televisie (NOT) het imago heeft objectief te zijn, bevat het nieuwe programma economie pure reclame voor de hoofdsponsor van het programma, de Postbank.

Dat blijkt uit het lesmateriaal van de nieuwe tiendelige drama-serie 'Economie in Beeld' voor klas 1, 2 en 3 van het voortgezet onderwijs, die maandag begint. De kritiek is vooral gebaseerd op het lesboek (kosten: 43,50 gulden) dat bij de televisieserie hoort.

In het boek duikt telkens weer het leeuwtje van de Postbank op. Ook in de opdrachten en vragen die de leerlingen krijgen voorgelegd, wordt deze bank veelvuldig genoemd. Soms heel duidelijk, zoals in het hoofdstuk over reklame, waar de opdracht luidt: 'Haal een folder over de Postbank op het Postkantoor en lees deze door'. Soms kunstmatiger, zoals onder een opsomming van beroepen. Daar wordt naast leraar, reisleider, mode-ontwerpster, ook het beroep Postbankmedewerker opgevoerd.

Duizenden leerlingen in Nederland gaan met dit boek volgende week aan de slag, meldt uitgever BKE in Baarn. Er is een versie voor niveau havo/VWO en een voor VBO/Mavo. “De verkoop loopt goed.” Na het materiaal desgevraagd bestudeerd te hebben, heeft de Consumentenbond, “zware kritiek” op deze lesstof. “Dit is geen economie, maar 'Postbankkunde”', aldus een woordvoerder van de bond.

“De informatie in het boek is ook nog eens misleidend,” vindt de bond. “Zo staat er een afbeelding van een afschrift van een 'easy blue-rekening' van de Postbank met 1200 gulden erop. Het hoofdstuk gaat over rente. Maar wie 1200 gulden heeft kan dat beter op een andere rekening bij een andere bank zetten, want die geven veel meer rente. Dat je een keuze kunt maken tussen verschillende banken komt helemaal niet aan de orde.”

In 1988 stelde de afdeling Educatie van de Consumentenbond samen met de internationale Consumentenbond een code op waaraan gesponsord lesmateriaal moet voldoen. De vier belangrijkste criteria zijn: het materiaal moet objectief zijn, mag niet misleiden, de informatie moet juist zijn en er mag geen propaganda in gemaakt worden. Toon van der Hammen, hoofd van de afdeling educatie en voorlichting van de Consumentenbond: “Die criteria zijn inderdaad met voeten getreden.”

De NOT is het niet eens met de kritiek. “Wij hebben ons aan de mediawet gehouden,” reageert Cathy Spierenburg, projectleidster van de schooltelevisie. Dat betekent dat alleen aan het begin van het programma kort het logo van de Postbank in beeld is en bij de aftiteling de medewerking van de Postbank wordt vermeld. Wel is duidelijk dat als er geld wordt opgenomen uit een betaalautomaat, dit er een van de Postbank is, maar de naam van de bank zelf komt niet in beeld.

Zij wijst erop dat de NOT net als de publieke omroepen wordt gefinancierd uit het kijk- en luistergeld. “Het gebeurt wel vaker dat wij met sponsors werken. In dit geval is er duidelijk samengewerkt: de Postbank heeft de eigen kennis over bijvoorbeeld het betalingsverkeer ingebracht.”

De NOT is heel tevreden over de samenwerking, zegt ze. “Uit eigen middelen kunnen we zoiets nooit financieren. Dan wordt het een saaie documentaire over economie. Nu hebben we een soap-serie kunnen maken met bekende hoofdrolspelers.

Juist in deze leeftijdsgroep kijken kinderen graag naar soaps. Zij zullen daarom ook dit programma met interesse blijven volgen.

Bij een documentaire was dat veel minder het geval geweest. Dat er dan af en toe het woord Postbank moet vallen, mag van mij best.'' - vervolg op pagina 9.

'Het is geen reclamefolder' Postbank wilde nog veel meer genoemd worden in serie VERVOLG VAN PAGINA 1#

Dat er in bijbehorende boeken geregeld naar de Postbank verwezen wordt, ontkent Spierenburg niet. “Maar niet tè veel. Er is toch geen school die zo'n boek zou accepteren als het een soort reclamefolder is?”

De serie is onderwijskundig begeleid door medewerkers van het Christelijk pedagogisch studiecentrum. Frank Sangers, CPS-medewerker en een van de auteurs van het boek: “Als partner was de Postbank bij het schrijven van het boek niet de gemakkelijkste. Ze wilden veel meer genoemd worden dan gebeurd is. Er is nu ongeveer twee maal naamsvermelding per hoofdstuk ingekomen. Het eindresultaat is volgens ons vanuit onderwijskundig principe helemaal in orde.”

Snackbar

De soap speelt zich voornamelijk af in de snackbar van Bas Donker, gespeeld door acteur Michiel Kerbosch. Het thema is verwant aan Spijkerhoek, een tamelijk recente populaire jeugdserie. Vijf vrienden en vriendinnen hebben Broodje Bas als pleisterplaats. In hun gesprekken en belevenissen komen telkens economische onderwerpen voor, die dan met behulp van de bijbehorende leerlingen- en docentenboeken in de klas behandeld kunnen worden.

J. W. van Kleef, hoofd voorlichting van de Postbank, ontkent niet dat een van de doelen van sponsoring klantenbinding is. “Wij gaan natuurlijk niet het logo van een concurrent in beeld brengen. Wij willen dat de Postbank naar voren komt in het materiaal. Niet schreeuwerig, maar wel onmiskenbaar.”

De Postbank, die voor het eerst schooltelevisie sponsort, ziet daarin geen gevaar, zegt Van Kleef. “De ouders zijn er toch ook bij en de docenten al helemaal. Die kunnen toch vertellen dat er ook andere banken zijn. Wij vinden dat het allemaal best neutraal is opgeschreven. Er zitten geen coupons in om je aan te melden bij de Postbank. Maar wij doen aan sponsoring vanuit de optiek dat het ons op den duur wat oplevert, dat wel.”

Maar Van der Hammen van de Consumentenbond heeft daar zijn vraagtekens bij. “Wij hebben eind jaren tachtig onderzoek gedaan naar de mate waarin docenten commercieel materiaal onderkennen en nuanceren. Die bleek helemaal niet groot te zijn.”

Een woordvoerster van de onderwijsinspectie, die namens de overheid toezicht houdt op de kwaliteit van het onderwijs, meldt geen mening te hebben over sponsoring. “Wij vinden dat scholen vrij zijn in de keuze van hun lesmateriaal. Als zij het in orde vinden dat dit een commercieel tintje heeft, is de keuze aan hen.”

Gevaar

Belangenbehartigers van ouders hebben eerder gewezen op de gevaren van sponsoring van schoolmateriaal. Werner van Katwijk, woordvoerder van de Ouderraad protestants-christelijk onderwijs (Opco), zegt dat de Opco sponsoring alleen afwijst als de commercie de boventoon gaat voeren. De serie 'Economie in beeld' heeft hij nog niet onder ogen gehad. Van Katwijk: “Als een schoolboek verwordt tot een reclamefolder is dat wel fout. Het moet in Nederland niet zo worden als in de VS, waar commerciële schooltelevisie kinderen min of meer hersenspoelt. Samenwerking met bedrijven mag best, maar moet wel op een integere manier gebeuren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden