Schone lucht uit de Droomfabriek

interview | Smog Free Tower vangt Rotterdams fijnstof. Van roet maakt kunstenaar Roosegaarde sieraden.

Tijdens het gesprek kijkt Daan Roosegaarde regelmatig naar buiten, de tuin in van zijn nieuwe Droomfabriek. Daar testen medewerkers zijn laatste uitvinding, de Smog Free Tower. Af en toe klapt de zeven meter hoge toren open, of weer dicht. "Mooi hè!"

Andere keren raakt Roosegaarde afgeleid als voorbijgangers het terrein op lopen. Dat is nog even niet de bedoeling. Hoewel zijn innovatieve kunstwerken van en voor iedereen zijn, mogen bezoekers pas vanaf de opening vandaag zijn smog bestrijdende toren in Rotterdam bekijken.

Roosegaardes vorige atelier, een loods op een industrieterrein in Waddinxveen - 'de tijd dat ik mensen nog in pizza's uitbetaalde' - werd te klein. De kunstenaar, uitvinder, architect en ondernemer zocht een omgeving die meer 'triggers' geeft. Juist op dat moment benaderde de gemeente Rotterdam hem.

Rotterdam wil de Merwede-Vierhavens opknappen en heeft het gebied daarom omgedoopt naar 'M4H'. Tien jaar geleden waren de havens in Rotterdam-West nog het domein van de heroïnehoeren van de Keileweg, hun klanten en dealers. Nu heeft kunstenaar Joep van Lieshout er zijn atelier, is er stadslandbouw en zijn er start-ups gevestigd, zoals Spark, dat werkt aan een vliegende auto. Het gebied moet het middelpunt worden van de Wereldtentoonstelling van 2025, die een groep ondernemers naar Rotterdam wil halen. Roosegaarde (36) denkt met ze mee.

De kunstenaar hoefde niet lang te denken toen Rotterdam hem vroeg. "Ik kon de stad als proeftuin gebruiken. Dat vind ik een fijne deal." De rauwheid van het gebied inspireert hem. Toen hij de leegstaande glasfabriek uit 1937 zag, had hij zijn nieuwe Droomfabriek gevonden. Met transparante zonnecollectoren maakt hij het ruime en lichte atelier klimaatneutraal.

In het Vierhavengebied wordt gewerkt aan de stad van de toekomst. Met dat thema houdt Roosegaarde, die pendelt tussen Rotterdam, Amsterdam en Shanghai, zich veel bezig. Zijn uitvindingen zijn 'praktisch en poëtisch'. Vorig jaar was hij nummer vijf in de Duurzame Honderd van deze krant.

Hij ontwikkelde een lichtgevend fietspad, lichtgevende snelwegbelijning en een jurk die doorschijnend wordt wanneer de hartslag van de draagster omhoog gaat. Roosegaarde werkt nu aan bomen die licht geven door stofjes uit kwallen en vuurvliegjes. Ook zijn er in de Droomfabriek al schetsen te zien voor een groot lichtwerk op Schiphol en voor de modernisering van de Afsluitdijk. "Ik overleg binnenkort met Melanie. De minister."

En er is dus de Smog Free Tower, die fijnstofdeeltjes aan de lucht onttrekt en schone lucht uitblaast. "30.000 kuub per uur en hij verbruikt minder energie dan een waterkoker." Roosegaarde laat een zakje gevuld met roet zien. Fijnstof uit Peking, waar hij op het idee kwam voor de toren. "De smog was zo dicht dat je de overkant van de straat niet kon zien."

Als je het roet uit duizend kubieke meter lucht samenperst, kun je sieraden voor manchetknopen en ringen maken. De 800 mensen die via crowdfunding investeerden in zijn uitvinding, krijgen daarom zo'n smogsieraad van Roosegaarde.

Zijn smogtoren zal de luchtverontreiniging niet oplossen, weet ook Roosegaarde. "Maar we kunnen er wel anders door naar het probleem gaan kijken." Om de publieke opinie te beïnvloeden, maakt de toren straks een wereldtournee, als het even kan ook naar China en India. Met de toren kun je 'smogfree parken' creëren, wat lokaal de verontreiniging kan verlichten. Een schone oase, middenin de vuile stad. "In Peking mogen kinderen niet buiten spelen vanwege het risico op longkanker. Dat kan dán wel weer."

Roosegaarde noemt de toren een 'happy infiltrator': hij bevraagt het systeem. "Daarom vinden sommige steden hem ook eng. Als ze hem neerzetten, zeggen ze indirect dat ze verantwoordelijk zijn voor luchtvervuiling."

Ook Rotterdam had om die reden dubbele gevoelens bij de toren, zegt Roosegaarde, maar hij overlegt binnenkort wel met burgemeester Aboutaleb en wethouders over de plek van het eerste smogvrije park.

De uitvinder leerde de havenstad kennen als een stad met lef. "Sinds de opening van De Markthal en De Rotterdam heeft het een nieuw zelfvertrouwen." Toch ontbreekt de visie op de toekomst, zegt Roosegaarde. "Ze zijn nog een beetje aan het bijkomen van die gebouwen. De vraag is wat Rotterdam de komende tien jaar gaat doen." Met die vraag worstelt elke stad, zegt hij.

De toekomst zal niet meer om icoonprojecten gaan, maar om 'kleinschalige interventies'. "We praten met een stel New Yorkers die een drijvend zwembad hebben gemaakt dat het rivierwater zuivert. Dan kan je water reinigen en tegelijkertijd heb je het gevoel dat je in de rivier bent." Rotterdam zou de ambitie moeten hebben om de schoonste stad van Nederland te worden. "Dan ben je ook een icoon, maar op een andere manier dan de Erasmusbrug."

Roosegaarde veert op. De lamellen die de Smog Free Tower bedekken, gaan helemaal open, zodat je hem aan de binnenkant kunt zien. "Kom, we gaan kijken."

Terwijl Roosegaarde om de toren heen loopt, complimenteert hij de medewerkers. Hij wijst naar de ladekasten aan de binnenkant, die nu zichtbaar zijn. "Die vangen fijnstof op, en als ze vol zitten kun je de lades vervangen." Als een soort afzuigkap, dus? "Ja, of bijenkorf. Dat klinkt inderdaad poëtischer, dank je wel."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden