Scholieren worden te veel gepamperd in Nederland

Anders dan de commissie-Schnabel adviseert moet niet alles anders in het onderwijs, betoogt Herman Blom. De leraren moeten vooral beter en de leerlingen ambitieuzer.

We hadden al een tijdje niet meer gehoord dat 'alles anders moet'. Maar de commissie-Schnabel pakte de draad onlangs weer op: we doen het niet goed genoeg in het basis- en voortgezet onderwijs. De tweede vreemde taal eruit, geschiedenis naar de achtergrond. Het moet wel leuk blijven voor onze jongeren.

Met de vaardigheden schiet het ook tekort, vooral de persoonlijke vaardigheden, als nieuwsgierigheid, zelfstandigheid en verantwoordelijk omgaan met je omgeving en met je vrijheden. Maar het probleem zit niet waar Schnabel het zoekt. Scholen gaan doorgaans al met hun tijd mee, om de aandacht van leerlingen te pakken.

Het eindrapport van de commissie staat in het teken van meer vrijheid voor leraren, voor scholen, voor leerlingen. Meer vrijheid voor iedereen. Maar hoe kan de overheid dan de kwaliteit garanderen? Gelukkig wil de staatssecretaris wel vasthouden aan centrale toetsing.

Is verdere innovatie de juiste weg? Het probleem ligt veel meer in de randvoorwaarden voor goed onderwijs.

Ten eerste is er het probleem van de bescheiden kwalificaties van onze leerkrachten. Hoe willen die hun leerlingen enthousiasmeren? De vervanging van vakken door domeinen zal het nog moeilijker maken voor de docent om boven de lesstof te staan.

Machtsgreep managers

In de onderwijs-toplanden Finland en Duitsland staan academici voor de klas, van basisschool tot hoger beroepsonderwijs. In Nederland lopen veel leerkrachten rond die relatief laag opgeleid zijn, of niet geschoold in het juiste vak. Bovendien gaat de Leerlingen van een middelbare school nadruk op didactiek in de lerarenopleidingen ten koste van de vakkennis. Onderwijskundigen en managers hebben in de scholen de macht gegrepen. Het is dan ook de vraag of het realistisch is om, zoals het rapport suggereert, meer macht aan de scholen te geven. Dat leidt in de praktijk tot aanstelling van anderen dan academici, omdat ze goedkoper zijn, en makkelijker te managen en te vervangen.

Ten tweede is het slecht gesteld met de motivatie en prestatiegerichtheid van scholieren. Ze zijn gefocust op makkelijke vervolgopleidingen, vaak zonder goed arbeidsmarktperspectief. Het leren op basisschool en middelbare moet vooral leuk zijn. Ambitie is overbodig. Het onderwijs is in de greep van het hedonisme. Voor moeilijke, voor de arbeidsmarkt relevante opleidingen in techniek en natuurwetenschappen blijven zo te weinig studenten over.

De vrijheid van scholieren is dus eerder te groot dan te klein. Dit is te verklaren vanuit de Nederlandse sturingsmechanismen, waarin het onderwijsaanbod vooral wordt bepaald door de vraag van studenten. Dit systeem werkt niet voor een gezonde arbeidsmarkt en evenmin voor een gezond ambitieniveau van scholieren.

Onze jongeren kijken nu vaak gedesoriënteerd om zich heen tijdens en na hun vervolgopleiding. De brede opleidingen missen focus op een beroep. Idealen van persoonlijke vorming en economische zelfstandigheid stuiten op gebrek aan realiteitszin bij de inrichting van onderwijs.

In Nederland wordt onderwijs gezien als een zorgarrangement. En de adviezen van de commissie-Schnabel zijn verdere stappen op deze heilloze weg. Met 'loopbaanbegeleiding', zelf-reflectie en veel groepswerk wordt de scholier naar zijn diploma begeleid. Ook de zwakken halen de eindstreep in opleidingen die weinig perspectief bieden. Dit pamperen gaat ten koste van eigen initiatief en eigen verantwoordelijkheid.

Verhoog de kwaliteit van de leerkrachten en dwing de scholier om minder vrijblijvende, meer prestatiegeoriënteerde keuzes te maken. Dat zou wel eens een kortere weg kunnen zijn naar Schnabels ideaal van de 'vaardige, waardige en aardige scholier'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden