'Scholen hebben het uitzendmonster zelf gecreëerd'

Op het Kids College in Wilnis staat uitzendjuf Celine van den Bosch nu vijf dagen per week voor groep 8. Ze maken zich op voor de eindmusical. Beeld Werry Crone

Door het lerarentekort zijn scholen nu vaak veel geld kwijt aan uitzendbureaus. Eigen schuld, vindt arbeidseconoom Ronald Dekker. "Jarenlang hebben ze leraren te weinig zekerheid gegeven."

Scholen moeten steeds vaker dure uitzendbureaus inschakelen om de gaten in hun roosters te dichten. Door het lerarentekort zien schoolbesturen zich genoodzaakt om niet alleen bij ziek of zwanger personeel, maar soms ook voor het invullen van reguliere vacatures aan te kloppen bij commerciële partijen. De bemiddelingskosten die daaraan kleven gaan ten koste van het onderwijsbudget, en dat is veel scholen een doorn in het oog.

Dat er geld voor onderwijs naar recruiters gaat, is niet de bedoeling, zegt arbeidseconoom Ronald Dekker van de Universiteit Tilburg. Maar scholen hebben zelf bijgedragen aan dit gat in de markt voor uitzendbureaus. “Scholen waren jarenlang onvoldoende bereid om docenten zekerheid te bieden. Ze hebben zelf hun arbeidsmarktpositie uitgehold. Nu schreeuwen de schoolbesturen moord en brand omdat ze mensen nodig hebben. Dit monster hebben ze zelf gecreëerd.”

Uitzendbureaus plukken daar de vruchten van, ziet Dekker. “Het is een adequate oplossing voor het schaarstevraagstuk van scholen. Door het tekort kunnen ze niet allemaal die ene leraar hebben, dus delen ze die via een uitzendconstructie.”

Voordelen

Zo’n constructie kan voor leerkrachten juist voordelen hebben. Zij hebben zo de mogelijkheid om verschillende scholen uit te proberen, profiteren van flexibele werktijden en hebben minder administratieve rompslomp. Frank Voskuil, directeur van uitzendbureau Dit is Wijs, ziet een nieuwe generatie leerkrachten die wel vaste uren wil, maar niet per se een vaste groep. “Dan is de werkdruk wat minder hoog, want ze hoeven geen rapporten op te stellen of oudergesprekken te voeren.”

Scholen zullen daarom beter hun best moeten doen om leerkrachten aan zich te binden, stelt Ronald Dekker. Maar een goede reputatie als werkgever heb je als school niet zo makkelijk hersteld. “Het is te simpel om te denken dat iedereen vanzelf komt als je mensen in vaste dienst neemt. En dat is ook niet altijd mogelijk.”

Wat kunnen scholen dan wel doen om commerciële partijen te pareren? Volgens hoogleraar Frank Cörvers, verbonden aan het Maastrichtse Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), moeten scholen zich meer richten op de ‘stille reserves’: oudere docenten die werkloos zijn geworden of zich niet meer aanbieden op de arbeidsmarkt, en leraren die in andere sectoren zijn gaan werken. Uitzendbureaus richten hun pijlen volgens hem te makkelijk op de groenpluk, terwijl oudere leerkrachten onbenut aan de kant staan.

Dat is een moeilijkere groep om aan te trekken, geeft Cörvers toe. Toch is het de moeite waard die aan te spreken, omdat oudere leraren vaak meer kwaliteit leveren en minder snel afhaken.

Afknappen

Behalve de hoge kosten voor scholen kleeft er namelijk nog een nadeel aan uitzendbureaus, zegt Cörvers. Doordat veel studenten al tijdens hun opleiding voor de klas staan, met onvoldoende competenties, bestaat het risico dat ze afknappen op het onderwijs. “Daardoor wordt het lerarentekort mogelijk nog groter.”

Volgens arbeidseconoom Dekker kunnen scholen best wat meer flexibiliteit organiseren zonder naar uitzendbureaus te stappen. Op scholen zijn er immers altijd pieken en dalen door de veranderende leerlingaantallen. En in het basisonderwijs werken veel vrouwen die op een bepaald moment met zwangerschapsverlof staan. “Er is altijd behoefte aan invallers. Grote scholen kunnen dat prima opvangen met een invalpool die in vaste dienst is. Maar de bereidheid om dat te doen is niet zo groot.”

'Uiteindelijk wil ik wel een vaste baan'

Iris van der Bie (30) uit Rotterdam werkt via uitzendbureau Dit is Wijs op de Jozefschool in Nootdorp

“Ik heb zeven jaar in vaste dienst gewerkt bij een stichting, maar daar had ik geen fijne ervaringen mee. Via Dit is Wijs ben ik nu aan het kijken wat voor school het beste bij me past. Wat heb ik nodig? Ik zie nu veel verschillende scholen. Soms is het heel fijn dat je de vrijheid hebt om na een dag te kunnen zeggen: hé, doei!

Het uitzendbureau denkt goed met me mee. Zo voel ik me niet alleen een poppetje op een bepaalde plek, maar echt een medewerker. Ik doe nu een langdurige vervanging en geef les aan twee groepen drie. Ik dacht eerst dat ik anders zou gaan werken als ik in zou vallen, maar binnen een kwartier heb ik de kinderen in het gareel. Ik wil ook mijn vak goed doen. Voor nu vind ik dit echt prima, maar uiteindelijk wil ik wel een vaste baan. Dan heb je toch meer zekerheid.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Iris van der Bie Beeld rv

'Invalbanen liggen voor het oprapen'

Celine van den Bosch (24) uit Breukelen werkt via uitzendbureau Ippon op het Kids College in Wilnis

"Ik ben in februari afgestudeerd. Na mijn stage kon ik alleen als ziekenvervanger aan de slag, dus toen heb ik me aangemeld bij Ippon. Het leek me goed om even de markt te bekijken en verschillende scholen uit te proberen. Na mijn aanmelding kreeg ik een bombardement van e-mails. De invalpools van scholen waren leeg, de invalbanen liggen voor het oprapen. 

Overal was nood aan de man. Ik had zoiets van: wow! In februari heb ik op allerlei plekken ingevallen. Daarbij had ik minder verantwoordelijkheden, ik hoefde geen rapporten te maken of oudergesprekken te voeren. Dat was wel fijn. Nu sta ik vijf dagen per week voor groep acht als vervanger voor een zwangerschapsverlof. Dat bevalt me ook wel. Je ziet de kinderen groeien, je herkent de ouders. Ik ben nu aan het solliciteren voor wat meer vastigheid. Uiteindelijk wil ik toch het liefst een vaste baan.”

'Door de invalpool proef je verschillende culturen'

Nathaniël Sumah Beeld rv

Nathaniël Sumah (26) uit Zaandam werkt als onderwijsassistent bij Zaan Primair

“Ik heb nooit overwogen om via een uitzendbureau te werken. Als man in het onderwijs ben je de koning­­ te rijk, er is heel veel werk. Ik weet niet of het voor alle mannen geldt, maar als ze bij mij een nieuwe kracht zoeken en er komt een man solliciteren, dan willen ze die vaak liever. Je bent toch bijzonder.

Ik snap wel dat leerkrachten graag via een uitzendbureau werken. Bij ons zijn er genoeg mensen die daar expres voor kiezen. Zelf werk ik in vaste dienst in de invalpool. Daardoor mag ik op veel verschillende scholen werken. Wat ik daar mooi aan vind, is een stukje horizonverbreding. Je proeft verschillende culturen.

Door het lerarentekort sta ik vaak zelfstandig voor de klas, terwijl ik als onderwijsassistent gekwalificeerd ben. Ook eerste- en tweedejaarsstudenten worden als invalkracht gebruikt. Scholen zijn blij met iedere kracht die ze kunnen vinden. Dat ik dan als onderwijsassistent krijg uitbetaald, vind ik niet heel eerlijk. Daarom wil ik nu toch een poging wagen om de Pabo te gaan doen.”

Lees ook: 'We stevenen af op een onderwijsramp'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden