Schizofrenie? Er was eerder sprake van hersenspoeling

Het psychiatrisch rapport van Anders Behring Breivik ligt op tafel tijdens de persconferentie in het hoofdbureau van politie in Oslo.Beeld afp

Een vrouw uit Oslo drukte waarschijnlijk prima de gevoelens uit, die er bij velen over Breivik leven, toen ze opgelucht tegen persbureau Reuters zei: "Als hij gezond was verklaard dan zou hij als een van ons hebben gegolden, hij zou iemand zijn geweest als jij of ik".



Haar opluchting is verklaarbaar, want een psychisch gezonde Breivik is bedreigender, confronterender, dan iemand van een 'andere categorie', een patiënt die je niet serieus hoeft te nemen.

Volgens anderen hebben de psychiaters met hun diagnose ook Breiviks theorieën 'verpulverd', als psychotische wartaal. Dat is nog maar de vraag. Breivik beweert niet dat hij origineel is. De helft van zijn manifest van een miljoen woorden bestaat uit bijdragen van anderen, die hij plukte van internet. Ze passen naadloos bij zijn eigen ideeën. Hij kon te kust en te keur kiezen, veel van zijn gedachten waren en zijn onverdund terug te vinden op islamofobe websites. Wat je ook van die stukken op internet kunt vinden, ze zijn niet allemaal psychotisch.

Volgens Breivik voert 'de islam' een heilige veroveringsoorlog tegen Europa, niet met wapenen maar via emigratie en hoge geboortecijfers. Europa verandert, denkt hij, in 'Eurabië', een werelddeel met een hybride, verislamiseerde cultuur. De EU speelt in die gedaanteverwisseling een verraderlijke rol. Hele volksstammen denken ongeveer hetzelfde, zonder er vooralsnog gewelddadige conclusies aan te verbinden. Geen psychiater zal al die mensen schizofreen verklaren. Ook in zijn woeste haat tegen 'linkse multiculturalisten' is Breivik allesbehalve uniek. Volgens het Noorse openbaar ministerie leeft Breivik in een eigen privéwerkelijkheid. Misschien hebben de psychiaters dat in gesprekken vastgesteld. Maar de Breivik zoals die in het manifest naar voren komt, lijkt vooral te leven in een groepswerkelijkheid van islamofoben. Hij beschrijft hoe hij in dagelijkse wandelingen zichzelf indoctrineerde, en misschien is dat wel een even overtuigende verklaring voor zijn gedrag als de medische diagnose van de psychiaters, hoe goed die wellicht ook onderbouwd is. Het kernwoord is dan eerder hersenspoeling dan schizofrenie. Er zijn meer van die extreme 'groepswerkelijkheden', waarin gelijkgestemden zichzelf en elkaar net zo lang hersenspoelen, totdat ze tot alles in staat zijn, zoals bijvoorbeeld bleek op 11 september 2001. Ze hoeven niet psychiatrisch gestoord te zijn. Ook 'geestelijk gezonde' mensen kunnen verschrikkelijke dingen doen, als ze terechtkomen in een fataal collectief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden