Schillebeeckx: soms knorrig, maar gedreven in zijn geloof in God en in de moderne mens

Edward Schillebeeckx: Verhalen van een Levende. Theologische preken van Edward Schillebeeckx; Uitgeverij Valkhof Pers; 444 blz. euro42,50.

****

De schrijver

Edward Schillebeeckx (1914-2009) is waarschijnlijk de bekendste katholieke theoloog uit ons taalgebied. Hij was hoogleraar dogmatiek in Nijmegen en leverde in de jaren zestig een belangrijke bijdrage aan het Tweede Vaticaanse Concilie. Rome keek vaak argwanend naar zijn progressieve theologie, maar vond nooit een reden om die officieel af te wijzen. Ondertussen werden zijn boeken, met name 'Jezus, het verhaal van een Levende', door miljoenen mensen over de hele wereld gekocht.

De thematiek

Schillebeeckx was dominicaan oftewel 'predikheer'. Naast zijn academische werk heeft hij dan ook zijn hele leven gepreekt. Dit boek is een verzameling van preken uit zijn laatste levensfase, door hemzelf geselecteerd en geredigeerd en nu postuum uitgegeven. Aangevuld met nog een paar andersoortige korte teksten, zoals een erg toegankelijk stuk over Thomas van Aquino, en een artikel over de dichtkunst van Guido Gezelle. Samen met de preken bieden deze een laagdrempelige kennismaking met Schillebeeckx' theologie.

Zoals in al het werk van Schillebeeckx, is ook hier het terugkerende hoofdthema: God is een God van mensen. God is menslievend, en wil voor ons alleen het goede. Dit menslievende aspect van God wordt door de slechtheid van de mens soms tijdelijk tegengewerkt of verduisterd, maar God blijft zich steeds opnieuw tonen in de wereld, met name in ieder moment van bevrijding van de arme of verdrukte.

Dit maakt dat deze theoloog soms wat knorrig is over gelovigen die menen dat Gods Geest toch alleen in de kerk waait. Maar het maakt hem optimistisch over de wereld en de mensheid. Want, vaak ondanks onszelf, breekt hier in deze wereld vol ellende toch het Rijk van God aan, stelt hij.

Belangrijkste stelling

Schillebeeckx wil voluit in zijn katholieke traditie staan, en tegelijkertijd een open houding aannemen naar de moderne tijd. Dit wordt prachtig zichtbaar in de 'zegening van een nieuwe verbintenis', waarbij twee mensen met al een huwelijk achter de rug hun nieuwe relatie door Schillebeeckx laten zegenen.

Hier zien we hem op zijn pastorale én theologische best. Hij benoemt eerst dat de kerk hertrouwen onmogelijk maakt. Vervolgens wijst hij erop dat deze zelfde traditie spreekt over een God die mensen niet loslaat. Dan haalt hij Jakob aan, die, worstelend met God, een zegen van God eist: "Ik laat U niet gaan, tenzij Gij mij zegent." En zo schept Schillebeeckx in zijn traditie toch ruimte voor een zegening van deze verbintenis.

Mooiste zin

"Al wie, al dan niet gelovend in Jezus als de Christus, door zijn of haar levenspraxis in feite in dit voetspoor van Jezus treedt, laat fragmenten zien van overwinning op 'de zonde van de wereld' en laat flitsen van het aanbreken van het Rijk Gods en dus van heil in onze 'boze wereld' oplichten."

Reden om dit boek niet te lezen

Voor Schillebeeckx is het belangrijk om met alle beschikbare historische en literaire informatie de Bijbel te lezen. De betekenis van een verhaal ligt namelijk in de 'ware geschiedenis' erachter, en die werkelijkheid moet dus eerst gereconstrueerd worden. De ellende is dat hierdoor de tekstuitleg meer gaat lijken op een college dan op een preek. En achter die reconstructie van die geschiedenis gaan veel eigen theologische keuzes van Schillebeeckx verstopt, maar die worden nu niet expliciet gemaakt.

Reden om dit boek wel te lezen

Interessant aan Schillebeeckx is wat mij betreft niet zozeer zijn theologische stellingname, maar vooral de gedrevenheid waarmee hij probeert zijn geloof in God en zijn geloof in de moderne mens te combineren. Hij wil zijn kerkelijke traditie recht doen én de hedendaagse cultuur. Daarmee koppelt hij een geleerdheid aan een fijngevoelige aandacht voor wat menselijk is.

Dit boek is een prachtige laagdrempelige kennismaking met een theoloog van formaat, die op zijn minst in zijn preken voort blijft leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden