Interview

Schilderen 'naar het leven'

Gezicht op de 'dode arm' van de Maas, 2006. Beeld Inge van Mill
Gezicht op de 'dode arm' van de Maas, 2006.Beeld Inge van Mill

Urban Larsson maakt levensechte portretten, in de stijl van de oude meesters. Dat vergt urenlange poseersessies en intensieve gesprekken. Oud-premier Wim Kok was een 'voorbeeldig model'. Zijn portret hangt ook op de tentoonstelling van Larsson in Den Haag.

Het schilderen van een portret is bij de Zweedse kunstenaar Urban Larsson ook altijd 'een soort van dansen'. Met lichtvoetige pasjes demonstreert hij op de tentoonstelling van zijn werk in De Mesdag Collectie in Den Haag, hoe het eraan toe gaat tijdens de poseersessies in zijn atelier.

Larsson (Stockholm, 1966) schildert volgens de zogenaamde 'sight-size'-methode. Daarbij zit het model direct naast het doek. Tijdens het schilderen neemt hij telkens een aantal passen afstand om het schilderij met het model te vergelijken. Op het moment dat hij weer een aantal verfstreekjes zet, werkt hij vanuit zijn geheugen. Pas als hij weer afstand neemt, ziet hij wat het effect is en wat zijn volgende verfstreek moet zijn.

Bij het portret van 'Lenie', een oudere vrouw die al tientallen jaren als schildersmodel werkt, laat hij zien wat de ideale afstand is bij deze eeuwenoude schildersmethode, die hij geleerd heeft tijdens zijn opleiding in Florence. "Leonardo da Vinci heeft ooit gezegd dat je daarvoor drie keer de grootte van het schilderij moet nemen." Hij gaat met zijn neus bovenop 'Lenie' staan. "Zo zie ik alleen losse penseelstreken." Na een paar snelle passen naar achteren: "En zo zie ik het schilderij in zijn geheel."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Staande vrouw met kimono, 2003. Beeld RV
Staande vrouw met kimono, 2003.Beeld RV

Intensieve gesprekken

'Kilometers' legt hij zo af in zijn atelier. "Elke sessie is behoorlijk intensief." Niet alleen lichamelijk, het vergt ook veel energie om via intensieve gesprekken een hechte band op te bouwen met zijn modellen. Dat is essentieel, zegt hij, om een portret te maken dat dieper gaat dan de gelijkenis en ook iets vertelt over de persoonlijkheid. Voor een portret zijn gemiddeld vijf tot acht poseersessies nodig van elk twee tot drie uur. Die vinden bij voorkeur plaats in zijn atelier, dat ooit de werkplek was van de Amsterdamse impressionist George Hendrik Breitner (1856-1923).

Urban Larsson staat bekend om zijn levensechte portretten op ware grootte. Het was echt een 'roeping' om portretschilder te worden in de lijn van de oude meesters. Daarom vertrok hij na een afgebroken studie kunstgeschiedenis en architectuur vanuit zijn geboortestad Stockholm naar Florence. Dat is de enige plek in Europa waar wordt onderwezen in het naar levend model schilderen volgens de 'sight-size'-methode. Daar ontmoette hij ook de Nederlandse vrouw met wie hij zou trouwen en 26 jaar geleden in Amsterdam ging wonen.

In het buitenland kreeg hij diverse prestigieuze opdrachten en tentoonstellingen. Maar ook in Nederland, waar de portretkunst de afgelopen decennia aan belang heeft ingeboet, begint zijn ster te rijzen. Er lijkt sprake van een herwaardering van deze kunstvorm, zegt hij. Je zou het tegendeel verwachten, omdat na de fotografie er met mobieltjes en selfies nog meer 'concurrentie' is gekomen voor het geschilderde portret.

Larsson: "Door al die snelle beelden die ons overspoelen, krijgen mensen juist behoefte aan slow-art. Ze zien ook het contrast tussen die mechanische momentopnames en een goed portret." Het viel hem op hoeveel jonge mensen er naar zijn tentoonstelling in Stockholm kwamen, die nu is doorgereisd naar Den Haag. En hoe enthousiast ze waren over zijn 'ouderwetse' portretten.

Larsson zweert bij oude schildertradities. Veel van zijn olieverf maakt hij zelf in elke gewenste variatie en dikte. Van de oude meesters heeft hij ook geleerd dat oefening kunst baart. Om een goede portretschilder te worden, moet je minstens zes dagen per week heel veel uren maken, zegt hij. Hij heeft het 'geluk' gehad, dat hij nooit een bijbaan hoefde te nemen. Hij verdiende altijd genoeg om zich voluit op het schilderen te kunnen storten.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Flore in het blauw, 2005. Beeld RV
Flore in het blauw, 2005.Beeld RV

Landschappen

Schilderen naar een foto doet hij nooit, tenzij het gaat om iemand die overleden is. "Als je van een foto werkt, imiteer je de imitatie van iets wat niet de werkelijkheid is. Dan ben je zó ver af van de echte werkelijkheid." Hij wil schilderen 'naar het leven'.

Dat geldt ook voor zijn landschappen. Die maakt hij - net als Daubigny en andere schilders van de School van Barbizon in de negentiende eeuw - in de open lucht om licht en kleuren zo goed mogelijk weer te geven. Gemakkelijk is dat niet. "Het is een soort gevecht om buiten te werken." Hij wijst naar het schilderij dat hij maakte in de Bommelerwaard. "Voor dit uitzicht moest ik op een dijk staan. Het waaide daar zo hard dat ik de ezel met stenen moest verzwaren." Om nog maar te zwijgen van alle vliegen in de natte olieverf.

Ruim veertig schilderijen hangen er op de tentoonstelling: portretten, landschappen en stillevens. Onder de geportretteerden bevinden zich onder meer koningin Silvia van Zweden, regisseur en acteur Hans Croiset, oud-premier Wim Kok en voormalig voorzitter van de Tweede Kamer Gerdi Verbeet. Ook zijn er nooit eerder getoonde voorstudies voor staatsieportretten van koning Willem-Alexander en koningin Máxima.

Naast het krachtige en innemende portret van Gerdi Verbeet valt dat van de vriendelijk maar wat zuinig kijkende Kok een beetje weg. Dat kan door het bescheiden formaat van 37 x 47 cm komen, waar Larsson niets over te zeggen had. Net als al zijn voorgangers moest Kok 'passen' in een standaard lijst. De oud-premier was overigens een voorbeeldig model, vertelt de schilder.

Tekst loopt door onder afbeelding.

null Beeld RV
Beeld RV

'Klik'

Meestal komt het wel tot een 'klik' met de mensen die poseren. Soms is die er meteen, zoals met 'Lenie'. "Vanaf haar achttiende werkt ze als schildersmodel. Ze is trots op haar beroep en dat heb ik proberen weer te geven in haar portret." Maar hij kreeg ook eens een opdracht van een echtpaar in het buitenland, waarvan de vrouw 'zo gemeen' deed tegen haar kinderen, dat hij zichzelf moest 'oppeppen' om het schilderij te voltooien. "Het waren zulke rare mensen, al kreeg ik met de man na een aantal sessies wel een beter contact."

Toch heeft hij nooit een opdracht geweigerd of teruggegeven. "Het hoort erbij dat je ook mensen moet leren kennen die nooit je vrienden zouden zijn. Een grote interesse in mensen is een voorwaarde voor dit vak."

Een portret 'mooier' maken op verzoek van het model, doet hij niet. "Ze kunnen altijd mee kijken in de spiegel en opmerkingen maken. Een enkele keer vindt iemand dat hij het toch niet helemaal is. Mijn visie zit er natuurlijk ook in en die kan anders zijn dan hoe mensen zichzelf op dat moment zien of willen zien.

Mijn portretten hebben een ander tijdsperspectief. Ik kijk heel lang naar mensen en probeer ook hun persoonlijkheid te ontdekken en weer te geven. Mijn portretten zijn anders dan selfies nooit een momentopname."

Urban Larsson. Naar het leven geschilderd, tot en met 18 juni in De Mesdag Collectie, Den Haag.

Nederland krijgt ook een portretprijs

Voor het eerst wordt in Nederland op 14 juni De Nederlandse Portretprijs uitgereikt. Met deze prijs naar Brits model wil de gelijknamige stichting de hedendaagse portretkunst meer aanzien geven en internationaal op de kaart zetten. Was het in het verleden heel normaal, zeker voor welvarenden en prominenten om zich te laten vereeuwigen op het schildersdoek, nu heeft deze kunstvorm veel minder status.

De stichting hoopt dat de portretprijs net zo belangrijk wordt als de Britse Portrait Award, die sinds de jaren tachtig is uitgegroeid tot een hoogtepunt in de kunstwereld. Vorig jaar werden er meer dan 2500 portretten uit 80 landen ingezonden voor deze prestigieuze onderscheiding. Er kwamen 330.000 mensen kijken naar de tentoonstelling van de geselecteerde werken in de National Portrait Gallery in Londen.

De Nederlandse Portretprijs wordt uitgereikt op Paleis Soestdijk. Daar is nu al een selectie van vijftig portretten te zien. Deze presentatie duurt tot en met 15 juli.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden