Schilder van de zoektocht naar geluk

Blue nature (fragment). (Trouw)

Kunstenaar Krikor Momdjian laat zich inspireren door het christelijke geloof. Geloven betekent voor hem: streven naar zuiverheid. Tegelijkertijd is religiositeit slechts een leidraad, een aanleiding om tot een beeld te komen.

Zijn atelier staat in een kleine winkelbuurt die zijn beste tijd heeft gehad, in een rustige buitenwijk van Alphen aan de Rijn met weinig opmerkelijke jaren zestig architectuur. Behalve het opschrift ’atelier’ verraadt de etalage van de voormalige groentezaak waarin Krikor Momdjian (Beiroet, 1947) woont en werkt weinig van wat er achter schuilgaat: een opslagruimte waar Momdjian regelmatig aan de etspers staat te werken. Schilderen doet hij er niet meer, daarvoor is de ruimte te klein. Met zijn doeken is hij uitgeweken naar een groot atelier in een oud schoolgebouw.

„Nee, ik ben niet afhankelijk van deze buurt”, zegt Momdjian. „Ik ben georiënteerd op de internationale ontwikkelingen in de hedendaagse kunst.”

Zijn werk, zegt Momdjian, is ook beïnvloed door zijn vroege opvoeding. „Als kind hoorde ik van mijn vader, die zeer geïnteresseerd was in mijn manier van tekenen, dat ik ideeën in mijn hoofd had en die moest vormgeven. Dat heeft me altijd gestimuleerd in het maken van kunst.”

Ook groeide zijn inspiratie sterk vanuit het christelijke geloof bij hem thuis, zegt Momdjian. „Ik heb drie jaar in een klooster in Jeruzalem doorgebracht. Dichtbij mijn school, in de Armeense wijk, stond de Cathedral of St. James waar het hoofd van Jacobus de jonge, de broer van Jezus, ligt begraven. In de kerk kun je een schilderij zien met het hoofd van de heilige. Dat schilderij heb ik gekopieerd en die kopie hangt altijd bij me in de buurt, ik kijk er nog altijd naar. De Jacobuskop heb ik nog kortgeleden in een triptiek verwerkt. Het doek bestaat uit drie delen, twee ervan symboliseren Nederland en Armenië. De kop is vaag zichtbaar, je vraagt je af of dit Jacobus is, maar ik zie er ook Jezus in.”

„Voor mij betekent het geloof streven naar zuiverheid”, zegt Momdjian. „Het mystieke van het leven, dat tevens religiositeit betekent, zie ik als de vertaling van de invloed die ik in Jeruzalem als vijftienjarige jongen heb ondergaan. Voor mij is Jeruzalem de bron van het geloof, maar dat besefte ik pas veel later. Op het moment dat ik schilder, probeer ik de intensiteit van datgene waar ik mee bezig ben op te voeren en uit te drukken. Religiositeit is alleen maar een leidraad, een aanleiding om tot een beeld te komen.”

„Met de kop van Jacobus ben ik heel dicht bij de goddelijke bron gekomen. En tegelijkertijd wilde ik het menselijke vinden. Ja, daar zit een schijnbare tegenstelling in, want de mens gaat dood. Maar de mens heeft ook een binding met het goddelijke. Ik zie het goddelijke in Jezus gepersonifieerd: Hij is mens geworden, maar bleef God. Dat is een twee-eenheid en geen tegenstelling. In die twee-eenheid ligt de perfectie, of noem het de zuiverheid. Ik denk dat de mens altijd op zoek is naar geluk, naar zuiverheid. Dat is iets wat alle geloven verbindt. Of je dat bereikt, is een andere vraag. Ik schilder die zoektocht, daar komt het op neer.”

„Mijn werk is verhalend”, zegt Momdjian. „Je kunt het lezen in de vorm van teksten, van gedichten, maar het is ook beeldend. Het kent figuratieve elementen, maar tendeert ook naar volledige abstractie. Zodra iets herkenbaar wordt weergegeven in het schilderij, dan gaat het vast over de wereld. Ik denk dat mijn inspiratie uiteindelijk uit de werkelijkheid komt. Alles wat ik beleef, wat ik zie en wat in mijn geest terechtkomt, dat is bruikbaar.”

Toch hoeft dat volgens Momdjian niet tot een puur realistische uitbeelding te leiden. „Ik laat bewust veel aan de kijker over. Anders wordt het dogmatisch, dan krijg je een starre kerk. Religiositeit is nu juist het aanbieden van vrijheid zodat je het gevoel hebt iets te beleven dat essentieel is. Ik zit tijdens het schilderen niet krampachtig te denken wat en hoe ik het ga maken. De religieuze betrokkenheid zit er diep in, maar het schilderij moet op een natuurlijke manier ontstaan en geen nadrukkelijk karakter krijgen. Ik vind het ook belangrijk dat mijn werk niet illustratief wordt. Hoe illustratiever, hoe minder interessant.”

Dat ziet hij als de kern van het kunstenaarsschap, zegt Momdjian: „Dat je probeert iets te maken dat niet eenvoudig te verklaren is. Nee, ik denk niet dat mijn kunst aards is, al zie je wel vaak warm geel, helder blauw en vooral veel groen. Maar ik wil wel dat ze verbonden is met de werkelijkheid, met de mens. Zeker, ik gebruik vaak een afbeelding van een appel. Ik zie in de appel de werkelijkheid en tegelijkertijd een binding met het onsterfelijke. De appel gaat dood en een nieuwe appel komt met een nieuw seizoen. In het verlengde daarvan: mijn kunst moet nut hebben, ze moet functioneren en tegelijk iets teweegbrengen om tot vernieuwing te komen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden